معاینه زنان / آزمایش‌ها
سندرم پیش از قاعدگی (PMS)
علائم
علائم جسمی:
- حساسیت و تورم پستان
- نفخ شکم، گاز
- سردرد یا تشدید میگرن
- خستگی، کاهش انرژی
- درد مفاصل یا عضلات
- تغییر اشتها، میل به غذاهای شیرین یا شور
- افزایش جوش پوستی
- اختلال خواب
علائم عاطفی و رفتاری:
- تحریک‌پذیری، عصبی بودن
- نوسانات خلقی، غم ناگهانی
- اضطراب، تنش
- دشواری در تمرکز
- کناره‌گیری اجتماعی یا افزایش درگیری
- از دست دادن علاقه
در PMDD دست‌کم پنج علامت وجود دارد که حداقل یکی از آن‌ها باید بی‌ثباتی عاطفی، تحریک‌پذیری آشکار، ناامیدی یا اضطراب باشد. علائم در هفته پیش از قاعدگی شدت می‌گیرند، طی چند روز پس از شروع قاعدگی بهبود می‌یابند و در هفته پس از قاعدگی به حداقل می‌رسند. اختلال در عملکرد آشکار است.
تشخیص
تشخیص بر نشان دادن چرخه‌ای بودن علائم استوار است. ثبت روزانه علائم در طول دو یا سه چرخه توصیه می‌شود. در این ثبت، تاریخ‌های قاعدگی و شدت علائم (مثلاً از ۱ تا ۵) یادداشت می‌شود. اگر علائم در فاز لوتئال آشکار و در فاز فولیکولار (پس از قاعدگی) وجود نداشته یا حداقل باشند، PMS مطرح می‌شود.
تشخیص افتراقی شامل بیماری تیروئید، کم‌خونی، افسردگی، اختلال اضطرابی، سندرم تخمدان پلی‌کیستیک و پری‌منوپوز است. این وضعیت‌ها ممکن است پیش از قاعدگی بدتر شوند، اما علائم در سراسر چرخه ادامه دارد. بارداری نیز باید رد شود. معاینه فیزیکی و آزمایش‌ها معمولاً طبیعی هستند؛ تشخیص بالینی است.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد
- اگر علائم کار، تحصیل یا روابط را مختل می‌کند
- اگر تغییرات سبک زندگی کافی نیست
- اگر علائم عاطفی شدید، ناامیدی یا افکار آسیب رساندن به خود وجود دارد
- اگر خونریزی قاعدگی بسیار شدید، طولانی یا دردناک است
- اگر پس از ۴۰ سالگی علائم تازه شروع شده یا به‌طور آشکار بدتر شده است
- اگر با وجود ثبت دو چرخه، تشخیص روشن نشده است
در علائم عاطفی شدید ممکن است ارزیابی روان‌پزشکی لازم باشد. در موارد اورژانسی (افکار آسیب رساندن به خود) باید بدون تأخیر مراجعه کرد.
گزینه‌های درمانی
یک درمان واحد برای همه زنان مناسب نیست. در بیشتر موارد چند رویکرد با هم به کار می‌روند.
سبک زندگی:
- ورزش منظم (چند بار در هفته، با شدت متوسط)
- خواب کافی
- کاهش مصرف کافئین، الکل و نمک (به‌ویژه در دو هفته پیش از قاعدگی)
- وعده‌های غذایی منظم، تغذیه سرشار از کربوهیدرات‌های پیچیده و کلسیم
- مدیریت استرس (آرام‌سازی، برنامه روزانه منظم)
درمان دارویی:
- مهارکننده‌های انتخابی بازجذب سروتونین (SSRI) از گزینه‌های خط اول برای علائم عاطفی هستند. می‌توان آن‌ها را به‌طور مداوم یا در فاز لوتئال (۱۴ روز پیش از قاعدگی) مصرف کرد.
- قرص‌های ضدبارداری خوراکی ترکیبی در علائم عمومی PMS مؤثرند. برخی فراورده‌های حاوی دروسپیرنون برای اندیکاسیون PMDD تأیید شده‌اند. خطر ترومبوز ارزیابی می‌شود.
- داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) ممکن است در درد و سردرد کمک کنند.
- در موارد شدید و مقاوم به درمان می‌توان آگونیست‌های GnRH (همراه با هورمون‌درمانی add-back) یا به‌ندرت گزینه‌های جراحی را مطرح کرد.
حمایت روان‌شناختی:
- درمان شناختی‌رفتاری (CBT) در علائم عاطفی مؤثر است و اثر آن طولانی‌مدت است.
- گروه‌های حمایتی یا مشاوره فردی ممکن است کمک کنند.
مکمل‌ها:
- کلسیم و ویتامین D در برخی مطالعات علائم را کاهش داده‌اند.
- منیزیم و ویتامین B6 با شواهد محدود امتحان می‌شوند.
- سطح شواهد فراورده‌های گیاهی (مثلاً پنج‌انگشت یا agnus castus) پایین است و ممکن است با هورمون‌درمانی تداخل داشته باشند.
انتخاب درمان با در نظر گرفتن شدت علائم، برنامه بارداری، خطر ترومبوز و روش ترجیحی انجام می‌شود. فواصل پیگیری به‌صورت فردی تعیین می‌شود.
رویکرد SoftCare
در SoftCare Clinic ارزیابی PMS با شرح حال زنان و معاینه آغاز می‌شود. ثبت علائم در دو چرخه درخواست می‌شود. ممکن است آزمایش‌های لازم برای تشخیص افتراقی بارداری، تیروئید و کم‌خونی درخواست شود. در صورت خونریزی غیرطبیعی یا درد لگنی، سونوگرافی برنامه‌ریزی می‌شود.
هنگام گفت‌وگو درباره درمان، گزینه‌های SSRI، قرص ضدبارداری خوراکی ترکیبی یا سبک زندگی جداگانه ارزیابی می‌شوند. در علائم عاطفی شدید، ارجاع به روان‌پزشکی انجام می‌شود. در صورت شک به پری‌منوپوز، موضوع همراه با رویکرد صفحه یائسگی بررسی می‌شود. پس از درمان، پاسخ با ثبت علائم پیگیری می‌شود.
نوبت: +90 212 241 30 10 · softcareclinic.com
ذکر یک منبع به این معنا نیست که SoftCare آن متن را نوشته است.
منابع
- Clinical Practice Guideline No. 7: Management of Premenstrual Disorders. American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG). Obstetrics & Gynecology 142(6), 2023.
- Management of Premenstrual Syndrome: Green-top Guideline No. 48. Royal College of Obstetricians and Gynaecologists (RCOG). BJOG 124(3), 2017.
بازبینی پزشکی: Op. Dr. Şükrü Sanus، متخصص زنان و زایمان · آخرین بازبینی پزشکی: