معاینه زنان / آزمایش‌ها
سونوگرافی واژینال
چرا این موضوع را در صفحه‌ای جداگانه توضیح می‌دهیم
سونوگرافی از روی شکم مثانه را پنجره قرار می‌دهد. نگاه واژینال مثانه را از سر راه برمی‌دارد و پروب را به هدف نزدیک می‌کند. دستگاه یکی است، پرسش جداست. آندومتر نازک، کیسه زودهنگام، کیست کوچک تخمدان و وضعیت آی‌یودی به این نزدیکی نیاز دارند. اما بررسی آناتومی سه‌ماهه دوم و اندازه‌های جنین در بارداری دیرهنگام کارِ شکم است. یکی کردن این دو زیر یک عنوان باعث آمادگی نادرست بیمار می‌شود: یکی مثانه پر می‌خواهد و دیگری خالی.
چه زمانی در نظر گرفته می‌شود
| پرسش | نقش نگاه واژینال |
|---|---|
| تأخیر قاعدگی، تست مثبت، درد یا لکه‌بینی | کیسه داخل رحم است؟ ضربان دارد؟ شک به بارداری خارج از رحم |
| هفته‌های بسیار زودهنگام | کیسه‌ای که از روی شکم دیده نمی‌شود |
| خونریزی بین قاعدگی‌ها، لخته، خونریزی پس از یائسگی | ضخامت و یکنواختی آندومتر |
| کنترل آی‌یودی | آیا بازوها در حفره رحم قرار دارند |
| درد زیر شکم، شک به کیست | تخمدان، کیست خونریزی‌دهنده، مقدار کمی مایع |
| پیگیری ناباروری | اندازه فولیکول، پوشش داخلی رحم |
| یافته‌ای که با معاینه همخوانی ندارد | توده لگنی که از روی شکم روشن نمی‌شود |
نگاه واژینال در هر مراجعه زنان لازم نیست. پاپ اسمیر، نمونه ترشحات و معاینه کارهای جداگانه‌اند. سونوگرافی جای بررسی سلول را نمی‌گیرد.
معاینه چگونه انجام می‌شود
بیمار به پشت دراز می‌کشد و زانوها خم است. مثانه خالی شده است. پروب با روکش یا پوشش یک‌بارمصرف پوشانده می‌شود و روی آن ژل زده می‌شود. AIUM می‌نویسد پروب را می‌تواند خود بیمار، فرد انجام‌دهنده سونوگرافی یا پزشک، ترجیحاً با صفحه نمایش روشن، وارد کند. در SoftCare نحوه وارد کردن توضیح داده می‌شود و اگر بیمار بخواهد، نخستین پیشروی را خودش انجام می‌دهد. همراه، بسته به روال کلینیک و خواست بیمار، در اتاق می‌ماند.
پروب به بخش بالایی واژن تکیه می‌کند. دهانه رحم را سوراخ نمی‌کند و وارد رحم نمی‌شود. برای گرفتن تصویر کمی به راست و چپ چرخانده می‌شود. این چرخاندن معاینه با اسپکولوم نیست. بیشتر معاینه‌ها چند دقیقه طول می‌کشد. فشار آن با فشار مثانه پر فرق دارد؛ بیشتر زنان احساس پری توصیف می‌کنند نه درد. اگر درد باشد معاینه قطع می‌شود.
روز خونریزی مانع نیست. لکه‌بینی کم پروب را آلوده نمی‌کند؛ روکش عوض می‌شود. اگر خونریزی شدید و غش وجود داشته باشد، ابتدا درباره فشار خون و محل بارداری صحبت می‌شود و به عنوان «سونوگرافی با نوبت» منتظر نمی‌مانند.
رضایت و مواردی که انجام نمی‌شود
سونوگرافی واژینال خودبه‌خود، گویی بخشی از معاینه است، شروع نمی‌شود. گفته می‌شود چیست، چرا درخواست شده و بیمار حق رد کردن دارد. اگر بیمار نخواهد انجام نمی‌شود. این رد در پرونده به‌عنوان نگاه ناقص ثبت می‌شود؛ انتخابی نیست که بابت آن سرزنش شود.
واژینیسموس، جراحی اخیر، درد شدید و این که بیمار بگوید «این معاینه را نمی‌خواهم» کار را متوقف می‌کند. در زنی که می‌گوید باکره است پروب واژینال روتین نیست. سونوگرافی از روی شکم و در صورت لزوم، برای پرسشی که نگاه از روی شکم کافی نیست، روز دیگر و روش دیگر بررسی می‌شود. اجبار کیفیت تصویر را هم خراب می‌کند.
بارداری مانع نگاه واژینال نیست. اگر در هفته‌های زودهنگام درباره محل شک باشد، این راه ابهام کمتری باقی می‌گذارد. پروب باعث سقط نمی‌شود. در زنی که تهدید به سقط دارد، معاینه برای دیدن محل کیسه انجام می‌شود، نه برای افزایش خونریزی.
در بارداری زودهنگام چه پرسیده می‌شود
نخستین پرسش این است که کیسه داخل رحم است یا نه. اگر رحم خالی، تست مثبت و درد وجود داشته باشد، بارداری خارج از رحم رد شده به حساب نمی‌آید. تعداد روزهای تأخیر قاعدگی از یک اندازه‌گیری تنها مفیدتر است. در زمان بسیار زود ممکن است کیسه دیده نشود؛ این به معنای «وجود ندارد» نیست. روند هورمون خون و نگاه دوم در همان پرونده می‌مانند.
پس از دیدن ضربان قلب، طول سر تا نشیمنگاه هفته را به‌طور تقریبی نشان می‌دهد. اگر با آخرین قاعدگی همخوانی نداشته باشد، این که کدام تاریخ مبنا قرار گیرد با پزشک است. دوقلویی، کیسه خالی و شک به سقط با یک تصویر اعلام نمی‌شود. کیسه زرده و رویان جداگانه جست‌وجو می‌شوند. اندازه‌های بارداری دیرهنگام که در صفحه سونوگرافی از روی شکم آمده، اینجا تکرار نمی‌شود.
پوشش داخلی رحم و آی‌یودی
آندومتر با چرخه قاعدگی تغییر می‌کند. درست پس از پایان قاعدگی نازک است و به سمت تخمک‌گذاری ضخیم می‌شود. یک میلی‌متر بیماری نیست. در خونریزی پس از یائسگی، پوشش نازک و یکنواخت ممکن است تصمیم به نمونه‌برداری را به تعویق بیندازد. در پوشش ضخیم، نامنظم یا پر از مایع درباره بیوپسی یا هیستروسکوپی صحبت می‌شود. آستانه به وجود خونریزی و وضوح اندازه‌گیری بستگی دارد؛ برای همه زنان یک عدد میلی‌متری نوشته نمی‌شود.
بدنه آی‌یودی باید در حفره رحم و بازوها به طرفین باز باشند. تصویر آی‌یودی پایین‌آمده یا فرورفته در دیواره عضلانی رحم همراه با درد و خونریزی خوانده می‌شود. این که نخ دیده نمی‌شود به معنای افتادن آی‌یودی نیست؛ نگاه واژینال خود آی‌یودی را جست‌وجو می‌کند، نه جای نخ را.
تخمدان و مایع
تخمدان ممکن است میان روده‌ها پنهان بماند. نگاه واژینال بیشتر آن را نزدیک‌تر از نگاه از روی شکم نشان می‌دهد؛ با این حال ممکن است هر دو تخمدان در همه زنان دیده نشوند. کیست ساده کوچک اغلب پیگیری می‌شود. کیست خونریزی‌دهنده، نمای کیست شکلاتی و پیچ‌خوردگی همراه با درد ناگهانی موضوع جداگانه‌ای است. تشخیص پیچ‌خوردگی تنها از روی تصویر گذاشته نمی‌شود.
مایع کم در فضای داگلاس در حوالی تخمک‌گذاری می‌تواند طبیعی باشد. مایع زیاد، تب و دردی که با حرکت بیشتر می‌شود، عفونت را مطرح می‌کند. سونوگرافی جای کشت را نمی‌گیرد.
چه چیزی را نشان نمی‌دهد
جای پاپ اسمیر، تست HPV و نمونه‌برداری دهانه رحم را نمی‌گیرد. باز بودن لوله‌ها را نمی‌نویسد. اندومتریوز سطحی را اغلب نمی‌بیند. خوش‌خیم بودن میوم را از روی تصویر تأیید نمی‌کند. بارداری خارج از رحم را با «وجود ندارد» نمی‌بندد. پنل هورمونی ارائه نمی‌دهد. داپلر به هر معاینه افزوده نمی‌شود.
| از روی شکم | واژینال | |
|---|---|---|
| مثانه | پر | خالی |
| کیسه زودهنگام | گاهی | زودتر و نزدیک‌تر |
| اندازه‌گیری آندومتر | تقریبی | اندازه‌گیری اصلی اینجاست |
| جنین در بارداری دیرهنگام | کار اصلی | روتین نیست |
| رضایت | روی پوست | جداگانه گفته می‌شود، رد کردن حق است |
آمادگی
در صورت امکان پیش از معاینه مثانه را خالی کنید. ناشتایی لازم نیست. دامن یا لباس پایینی که راحت درآورده شود کافی است. پرهیز از رابطه جنسی روتین نیست. خونریزی واژینال مانع نیست. اگر روکش پروب لاتکس است، حساسیت به لاتکس را از ابتدا بگویید.
رویکرد ما در SoftCare
سونوگرافی واژینال ادامه صفحه سونوگرافی از روی شکم نیست. دلیل درخواست آن گفته می‌شود؛ اگر رد شود انجام نمی‌شود. پروب برای هر زن با روکش یک‌بارمصرف پوشانده شده و وارد رحم نمی‌شود. محل بارداری زودهنگام، پوشش داخلی رحم در خونریزی، وضعیت آی‌یودی و تخمدان کارِ این نگاه است. پاپ اسمیر و کشت درهای جداگانه‌اند. اندازه نوشته می‌شود و تصمیم در اتاق پزشک گرفته می‌شود.
پرسش‌های پرتکرار
درد دارد؟
بیشتر زنان احساس پری توصیف می‌کنند. اگر درد باشد معاینه قطع می‌شود.
آیا به باکرگی آسیب می‌زند؟
برای زنان باکره روش روتینی نیست. اگر زن نخواهد انجام نمی‌شود.
در بارداری انجام می‌شود؟
بله، در هفته‌های زودهنگام برای تعیین محل. باعث سقط نمی‌شود.
باید با مثانه پر بیایم؟
خیر. در این معاینه مثانه خالی می‌شود.
اشعه دارد؟
خیر. امواج صوتی است.
در دوران قاعدگی می‌شود انجام داد؟
خونریزی مانع نیست. در خونریزی شدید و غش ابتدا وضعیت بالینی بررسی می‌شود.
کیست دیده شد، عمل لازم است؟
خیر. نوع، اندازه و درد پیگیری را تعیین می‌کنند.
جای پاپ اسمیر را می‌گیرد؟
خیر.
ذکر این منابع به این معنا نیست که SoftCare آن متن‌ها را نوشته است. سونوگرافی از روی شکم در صفحه جداگانه‌ای آمده است.
منابع
- AIUM Practice Parameter for the Performance of Ultrasound of the Female Pelvis, 2024 Revision. American Institute of Ultrasound in Medicine (AIUM). Journal of Ultrasound in Medicine, 2024.
- AIUM–ACR–ACOG–SMFM–SRU Practice Parameter for the Performance of Standard Diagnostic Obstetric Ultrasound Examinations. Journal of Ultrasound in Medicine 37(11), 2018.
- ISUOG Practice Guidelines: performance of first-trimester fetal ultrasound scan. International Society of Ultrasound in Obstetrics and Gynecology (ISUOG). Ultrasound in Obstetrics & Gynecology 41, 2013.
- ACOG Committee Opinion No. 734: The Role of Transvaginal Ultrasonography in Evaluating the Endometrium of Women With Postmenopausal Bleeding. American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG). Obstetrics & Gynecology 131, 2018.
- ISUOG statement on the safe use of Doppler in the 11 to 13+6-week fetal ultrasound examination. Salvesen K, Lees C, Abramowicz J, et al. Ultrasound in Obstetrics & Gynecology 37, 2011.
بازبینی پزشکی: Op. Dr. Şükrü Sanus، متخصص زنان و زایمان · آخرین بازبینی پزشکی: