Jinekolojik Muayene / Testler
Vajinal Kültür
Ne işe yarar, ne işe yaramaz
Kültür, mikrobu çoğaltıp adını koyar. Candida albicans ile albicans olmayan tür bu sayede ayrılır. İlaç seçimi tür değişince değişebilir. Gebelikte doğuma yakın B grubu streptokok taraması da bir ekim işidir; o örnek yalnız vajina değil, vajina ve rektum ağzından alınır. İkisini tek kapta eritmek yanlış hazırlık söyletir.
Kültür klamidya ve gonorenin standart tarama testi değildir. Onlar nükleik asit testi ile aranır, cinsel yolla bulaşan hastalık sayfalarında durur. Trikomonas da çoğu panelde antijen veya nükleik asit ile daha iyi yakalanır. Bakteriyel vajinoz tanı kriteri kültür üremesi değildir. Normal floradaki laktobasilin üremesi hastalık adı taşımaz.
| Soru | İlk araç | Kültürün yeri |
|---|---|---|
| İlk kez kaşıntı, peynirsi akıntı | Muayene, pH, mikroskobi | Mikroskobi negatifse veya tekrar varsa |
| Yılda üç ve üzeri mantar | Tür ayrımı | Asıl iş burada |
| İlaç bitince aynı akıntı | Tür ve gerekirse duyarlılık | Albicans dışı şüphesi |
| Kötü koku, gri akıntı | Amsel veya eşdeğeri | Kültür tanı koymaz |
| Klamidya, gonore şüphesi | Nükleik asit testi | Bu sayfanın işi değil |
| Gebe, doğuma yakın taşıyıcılık | Vajina ve rektum ekimi | B grubu streptokok |
Tekrarlayan mantarda
Komplike olmayan mantarda kısa süreli vajinal azol çoğu kez yeter. Yılda üç ve daha fazla kanıtlanmış atak, ağır tablo veya ilaç bitince süren yakınma komplike sayılır. CDC, bu grupta kültürü veya tür ayrımını önerir. Amaç albicans olmayan candida’yı ve gereksiz yere uzatılan azolü görmektir.
Kültürde candida üremesi, tek başına mantar hastalığı demek değildir. Belirtisiz kadınların bir kısmında candida vajinada yerleşik durur. CDC bu payı kabaca yüzde 10–20 yazar. Kaşıntı, yanma ve akıntı yoksa üreme tedavi reçetesi açmaz. Reçete, belirti ile üremenin aynı kadında durmasına bağlanır.
Örnek nasıl alınır
Spekulum ile vajina yan duvarından veya forniksten sürüntü alınır. Rahim ağzı kanalı bu kabın hedefi değildir; serviks örneği smear ve klamidya kapısındadır. Eldiven jeli bazı besiyerlerini bozabilir, sürüntü jelsiz uçla alınır. Adet günü, antibiyotik, vajinal krem ve ilişki zamanı istem kâğıdına yazılır. Krem ve fitil, örnekten en az iki üç gün önce kesilmiş olmalıdır. Aksi halde üreme “yok” diye dönebilir.
Kap klinikte kapanır, anlaşmalı laboratuvara gider. Hemogram gibi yerinde sonuçlanan testlerden değildir. Süre, besiyerine ve türe göre birkaç gündür. Duyarlılık her üreyene otomatik eklenmez. Albicans dışı tür, tekrarlayan atak veya tedavi başarısızlığı varsa istenebilir.
Örnek nasıl alınır? (canlandırma)
Canlandırma yükleniyor…
- Steril sürüntü çubuğu vajinanın üst bölümüne ulaştırılır, döndürülerek örnek alınır ve çıkarılır.
- Çubuk taşıma tüpüne konur; tüp klinikte kapanır ve anlaşmalı laboratuvara gönderilir.
Temsili canlandırmadır. Gerçekte örnek, spekulum muayenesi sırasında vajina yan duvarından veya forniksten alınır. Koloniler ve disk ölçüleri belirli bir mikroorganizmayı göstermez.
Sonuç nasıl okunur
| Rapor satırı | Ne anlama gelir |
|---|---|
| Normal flora, üreme yok | Bu kapta hastalık etkeni ürememiş; yakınma sürüyorsa başka kapı |
| Candida albicans | Tür belli; belirti varsa tedavi konuşulur |
| Candida glabrata veya albicans dışı | Azol yanıtı zayıf olabilir; şema değişir |
| Gardnerella veya karışık üreme | Tek başına bakteriyel vajinoz tanısı değildir |
| B grubu streptokok, gebe | Doğum planında antibiyotik konuşulur |
| Belirtisiz candida | Taşıyıcılık olabilir; tedavi şart değildir |
Sonuç portalda sayı olarak durabilir. Yorum muayenede yapılır. Başka merkezin eski kültürü tür adı taşıyorsa dosyaya girer; tedavi devralınmaz.
Laboratuvarda ne olur? (canlandırma)
Canlandırma yükleniyor…
- Örnek, besiyeri plağına zikzak çizilerek ekilir.
- Plak kapatılıp kuluçkaya alınır; mikroorganizmaların üremesi için zaman geçer.
- Kuluçkadan sonra plakta oluşan koloniler incelenir ve tür adı belirlenir.
- Gerekirse duyarlılık testi (antibiyogram) yapılır: diskin çevresindeki temiz alan ilacın etkisini gösterir, hiç temiz alan olmaması direnç anlamına gelir.
Temsili canlandırmadır. Gerçekte örnek, spekulum muayenesi sırasında vajina yan duvarından veya forniksten alınır. Koloniler ve disk ölçüleri belirli bir mikroorganizmayı göstermez.
Gebelik
Gebe kadında mantar şüphesinde ağızdan flukonazol rutin değildir. Tedavi konuşulacaksa vajinal azol çerçevesi kullanılır. Kültür, tür ayrımı gerekiyorsa alınır; her gebe akıntısına ekim şart değildir. Doğuma yakın B grubu streptokok taraması ayrı bir istemdir. Pozitiflik, o gebeliğin doğum eyleminde antibiyotik planını değiştirir. Sonraki gebeliğe teminat yazmaz.
SoftCare’de yaklaşım
Vajinal kültür, laboratuvar sayfasının akıntı kapısıdır. Örnek klinikte alınır, ekim anlaşmalı laboratuvarda yapılır. İlk akıntıda kültür şart diye sunulmaz. Tekrarlayan mantar, mikroskobi negatif kalan kaşıntı ve ilaç bitince süren yakınma bu kabın yeridir. Klamidya, gonore ve sifiliz ayrı testtir. Üreme, belirti yoksa reçete açmaz. Sonuç hekimle okunur.
Sık sorulanlar
Her akıntıda kültür gerekir mi?
Hayır. İlk bakış muayene ve mikroskobidir.
Aç mı gelinir?
Hayır. Vajinal krem ve fitil örnekten önce kesilir.
Adetliyken alınır mı?
Ağır kanama üremeyi kirletir. Mümkünse kanama dinince alınır.
Sonuç kaç günde gelir?
Birkaç gün. Tür ve duyarlılık süreyi uzatabilir.
Üreme çıktı, mutlaka ilaç mı?
Belirti yoksa candida üremesi tedavi sebebi değildir.
Kültür klamidyayı gösterir mi?
Hayır. O test ayrı kapıdır.
Gebeyken alınır mı?
Tür ayrımı gerekiyorsa evet. Doğuma yakın streptokok taraması ayrı istemdir.
Negatif kültür hastalığı dışlar mı?
Bu kabı dışlar. Yakınma sürüyorsa başka neden aranır.
Künye, SoftCare’in ekim laboratuvarı olduğu anlamına gelmez.
Kaynaklar
- Vulvovaginal Candidiasis — STI Treatment Guidelines, 2021. Centers for Disease Control and Prevention (CDC), 2021.
- Testing and Diagnosis for Candidiasis. Centers for Disease Control and Prevention (CDC), 2024.
- Practice Bulletin No. 215: Vaginitis in Nonpregnant Patients. American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG). Obstetrics & Gynecology 135(1), 2020.
- Committee Opinion No. 797: Prevention of Group B Streptococcal Early-Onset Disease in Newborns. American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG). Obstetrics & Gynecology 135(2), 2020.
Tıbbi hekim onayı: Op. Dr. Şükrü Sanus, Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı · Son tıbbi inceleme: