بیماری‌های مقاربتی
تبخال تناسلی (هرپس)
کارت عامل بیماری
در حال بارگذاری…
- از چپ به راست: نوع نمونه · پنجرهٔ آزمایش (روز) · آیا با درمان پاک می‌شود (قرص) یا ویروس ماندگار است (ویروس) · درمان همسر · کنترل پس از ۳ ماه · غربالگری بارداری · در کلینیک یا ارجاع.
روزهای پنجره تقریبی‌اند؛ پزشک بر اساس نوع آزمایش تعیین می‌کند.
علائم
نخستین حمله معمولاً شدیدتر است. علائم:
- تاول‌های دردناک و پر از مایع در ناحیه تناسلی، اطراف مقعد یا باسن
- باز شدن تاول‌ها و تبدیل آن‌ها به زخم
- سوزش، خارش یا گزگز (پیش‌درآمد)
- درد هنگام ادرار کردن
- تورم غدد لنفاوی کشاله ران
- تب، بی‌حالی، سردرد (به‌ویژه در نخستین حمله)
حمله‌های عودکننده معمولاً خفیف‌تر و کوتاه‌ترند. در HSV-2 در سال اول به‌طور میانگین 4–5 عود دیده می‌شود و در عفونت تناسلی HSV-1 عودها کمترند. در بسیاری از افراد هیچ علامتی دیده نمی‌شود یا بیماری خفیف می‌گذرد. نبودِ علامت، قدرت سرایت را از بین نمی‌برد.
تبخال: حملهٔ اول با عود یکسان نیست
در حال بارگذاری…
- شدت حمله روی محور ۲۴ ماهه: حملهٔ اول بیشترین شدت را دارد، عودها خفیف‌تر و کوتاه‌ترند.
- در بالا سمت راست، عوامل محرک: تب، سوزش، قاعدگی.
نمودار نمادین است؛ دفعات حمله از فردی به فرد دیگر متفاوت است.
تشخیص
اگر زخم یا تاول فعال وجود داشته باشد، NAAT (PCR) اختصاصی نوع، قابل‌اعتمادترین روش است. نمونه از ضایعه گرفته می‌شود. کشت نیز قابل استفاده است، اما حساسیت آن از PCR کمتر است.
سرولوژی اختصاصی نوع (آزمایش آنتی‌بادی HSV-2) در برخی موارد می‌تواند کمک‌کننده باشد: ضایعات عودکننده یا آتیپیک، PCR منفی اما شک بالینی بالا، ابتلای شریک جنسی به تبخال تناسلی. غربالگری روتین توصیه نمی‌شود؛ USPSTF غربالگری سرولوژیک را در افراد بدون علامت توصیه نمی‌کند. آزمایش آنتی‌بادی HSV-1 نمی‌تواند عفونت دهانی را از عفونت تناسلی تشخیص دهد.
سایر بیماری‌های مقاربتی زخم‌زا (سیفلیس، LGV ناشی از کلامیدیا، شانکروئید) در تشخیص افتراقی در نظر گرفته می‌شوند. در صورت شک به بارداری، ابتدا تست بارداری انجام می‌شود.
درمان
در نخستین حمله درمان ضدویروسی توصیه می‌شود. گزینه‌ها بر اساس CDC 2021:
- آسیکلوویر (Aciclovir) 400 mg سه بار در روز، 7–10 روز
- والاسیکلوویر (Valaciclovir) 1 g دو بار در روز، 7–10 روز
- فامسیکلوویر (Famciclovir) 250 mg سه بار در روز، 7–10 روز
اگر بهبودی کامل نشود، مدت درمان را می‌توان طولانی‌تر کرد. در موارد شدید ممکن است درمان وریدی لازم باشد.
در حمله‌های عودکننده، درمان دوره‌ای اگر بلافاصله پس از شروع علائم (در 24 ساعت اول) آغاز شود مؤثرتر است. در افرادی که عود مکرر دارند (6 بار یا بیشتر در سال) یا در شرایطی که کیفیت زندگی را مختل می‌کند، درمان سرکوبگر (مداوم) مطرح می‌شود:
- آسیکلوویر 400 mg دو بار در روز
- والاسیکلوویر 500 mg یا 1 g یک بار در روز
- فامسیکلوویر 250 mg دو بار در روز
درمان سرکوبگر تعداد حمله‌ها و دفع ویروس را کاهش می‌دهد. همچنین می‌تواند خطر انتقال به شریک جنسی را کم کند. مدت درمان برای هر فرد جداگانه تعیین می‌شود؛ معمولاً پس از 6–12 ماه دوباره ارزیابی می‌شود.
بارداری و نوزاد
ابتلای نخستین‌بار به تبخال تناسلی در سه‌ماهه آخر بارداری، خطر انتقال به نوزاد را افزایش می‌دهد (حدود 30–50%). در عفونت عودکننده، در صورت نبود ضایعه فعال، خطر پایین است (< 1%). اگر هنگام زایمان ضایعه تناسلی فعال وجود داشته باشد، سزارین توصیه می‌شود.
در زنان باردار با سابقه تبخال تناسلی عودکننده، درمان ضدویروسی سرکوبگر (آسیکلوویر یا والاسیکلوویر) از هفته 36 به بعد خطر وجود ضایعه هنگام زایمان را کاهش می‌دهد. غربالگری روتین در بارداری توصیه نمی‌شود. تبخال تناسلی که در دوران بارداری تازه شروع شده یا شدید است، با همکاری متخصص زنان و زایمان و متخصص بیماری‌های عفونی مدیریت می‌شود.
عوارض و خطرها
- عودهای مکرر و کاهش کیفیت زندگی
- احتباس ادرار (در نخستین حمله شدید)
- مننژیت یا انسفالیت (نادر)
- افزایش خطر انتقال HIV (به دلیل زخم و التهاب)
- تبخال نوزادی (ممکن است جدی باشد)
تأثیر روانی اهمیت دارد. پس از تشخیص، باید درباره گفتگو با شریک جنسی و خطر انتقال صحبت شود.
پیشگیری
- پرهیز از رابطه جنسی تا زمانی که ضایعه فعال وجود دارد
- استفاده از کاندوم (خطر را کاهش می‌دهد، به صفر نمی‌رساند)
- آگاه کردن شریک جنسی
- درمان سرکوبگر (دفع ویروس را کاهش می‌دهد)
- ارزیابی پیش از برنامه‌ریزی برای بارداری
یک‌بار ابتلا به تبخال تناسلی ایمنی ایجاد نمی‌کند. عفونت مجدد و فعال شدن دوباره ویروس ممکن است.
رویکرد SoftCare
در SoftCare Clinic ارزیابی تبخال تناسلی با شرح‌حال زنان و معاینه آغاز می‌شود. اگر ضایعه فعال وجود داشته باشد، برای NAAT (PCR) اختصاصی نوع، سواب گرفته می‌شود و در آزمایشگاه طرف قرارداد بررسی می‌شود. سایر آزمایش‌های بیماری‌های مقاربتی را می‌توان هم‌زمان برنامه‌ریزی کرد.
در نخستین حمله، درمان ضدویروسی آغاز می‌شود. در حمله‌های عودکننده، گزینه‌های درمان دوره‌ای یا سرکوبگر بررسی می‌شود. در صورت شک به بارداری یا وجود بارداری، مدیریت متناسب با آن تنظیم می‌شود و برای برنامه زایمان با بخش زنان و زایمان هماهنگی صورت می‌گیرد. در صورت سیر شدید، شک به مننژیت یا نخستین حمله در اواخر بارداری، ارجاع فوری انجام می‌شود. درمان HIV در کلینیک انجام نمی‌شود؛ در صورت نیاز ارجاع داده می‌شود.
نوبت‌دهی: +90 212 241 30 10 · softcareclinic.com
منابع
- 1. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Genital Herpes. STI Treatment Guidelines, 2021. https://www.cdc.gov/std/treatment-guidelines/herpes.htm
- 2. Workowski KA, Bachmann LH, Chan PA, et al. Sexually Transmitted Infections Treatment Guidelines, 2021. MMWR Recomm Rep. 2021;70(4):1–187.
- 3. Johnston C. Diagnosis and Management of Genital Herpes: Key Questions and Review of the Evidence for the 2021 CDC STI Treatment Guidelines. Clin Infect Dis. 2022;74(Suppl 2):S134–S143.
- 4. U.S. Preventive Services Task Force (USPSTF). Serologic Screening for Genital Herpes Infection. Recommendation statement (Grade D، غربالگری روتین توصیه نمی‌شود).
- 5. World Health Organization (WHO). Herpes simplex virus. Fact sheet.
- 6. American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG). Management of Genital Herpes in Pregnancy.
- 7. British Association for Sexual Health and HIV (BASHH) / RCOG. Management of HSV in Pregnancy and the Neonate (2024 update).
- 8. Merck Manual Professional Edition. Genital Herpes.
- توجه: دوز داروها، مدیریت بارداری و تصمیم‌های غربالگری توسط پزشک بر اساس جدیدترین راهنماهای ملی و بین‌المللی به‌روز می‌شود. این فهرست منابع صرفاً جنبه اطلاع‌رسانی دارد.
ذکر یک منبع به این معنا نیست که SoftCare آن متن را نوشته است.
بازبینی پزشکی: Op. Dr. Şükrü Sanus، متخصص زنان و زایمان · آخرین بازبینی پزشکی: