Jinekolojik Muayene / Testler
Menopoz
Perimenopoz (menopoz öncesi geçiş dönemi)
Perimenopoz, adet düzeninin değişmeye başlamasından son adete kadar olan süreçtir. Ortalama 4 yıl sürer; bazı kadınlarda birkaç ay, bazılarında 8–10 yıl devam edebilir. STRAW + 10 sınıflamasında erken geçiş (evre −2) ve geç geçiş (evre −1) olarak ayrılır.
Erken geçişte adet aralıkları 7 gün veya daha fazla sapma gösterir. Geç geçişte 60 gün veya daha uzun ara görülür. Bu dönemde FSH yükselir, östrojen düzeyleri dalgalanır. Yumurtlama her döngüde olmayabilir.
Sık görülen belirtiler:
- Adet aralıklarının uzaması veya kısalması, kanama miktarında değişiklik
- Sıcak basması ve gece terlemesi (vazomotor belirtiler)
- Uyku güçlüğü, gece uyanmaları
- Ruh hali değişiklikleri, irritabilite, kaygı
- Göğüs hassasiyeti
- Baş ağrısı veya migren sıklığında değişiklik
- Konsantrasyon güçlüğü
Vazomotor belirtiler perimenopozda başlayabilir ve son adetten sonra ortalama 4–7 yıl daha sürebilir. SWAN çalışmasında sık vazomotor belirti yaşayan kadınlarda toplam süre ortanca 7,4 yıl olarak bildirilmiştir.
Perimenopozda gebelik hâlâ mümkündür. Korunma konuşulmalıdır. Adet düzensizliği, tiroid hastalığı, polikistik over veya endometriyal patoloji ile karışabilir. 45 yaş üstünde vazomotor belirtiler ve adet düzensizliği varsa, sağlıklı kadınlarda laboratuvar testi olmadan perimenopoz tanısı düşünülebilir. Ancak anormal kanama varsa ultrason ve gerekirse endometriyal değerlendirme gerekir.
1. Hangi evredeyim?
Yükleniyor…
- Yaşınızı, son adetin üzerinden geçen ayı ve dört işareti girin: adet aralığında ±7 gün sapma, 60 günü aşan ara, sıcak basması, menopoz sonrası kanama.
- Şerit evrenizi gösterir: üreme dönemi, erken geçiş, geç geçiş, erken postmenopoz, geç postmenopoz.
- 40 yaş altında geçiş ya da menopoz sonrası kanama işaretlenirse uyarı çıkar.
STRAW+10 sınıflamasının sadeleştirilmiş hâlidir; tanı koymaz.
2. Hormon ve döngü haritası
Yükleniyor…
- Yaşı sürükleyin: östrojen (E2) dalgalanarak düşer, FSH yükselir.
- Alttaki 12 kutu o yaştaki adetleri gösterir: düzenli, seyrek, yok. Gölgeli bant son adetten sonraki 12 aydır.
Eğriler temsilidir; son adet ortalama yaşta sabit çizilmiştir.
3. Belirti süresi şeridi: benim haritam
Yükleniyor…
- Satırlar: sıcak basması (ortanca 7,4 yıl çizgisi), gece terlemesi, uyku, ruh hali, vajinal kuruluk, eklem-kas ağrısı; eksen son adete göre yıldır.
- Simgeye dokunduğunuz belirti “benim belirtim” olarak işaretlenir ve hekim özetine geçer.
Uyku, ruh hali ve eklem-kas süreleri temsilidir; her kadında farklıdır.
Menopoz tanısı
Son adetten itibaren 12 ay boyunca adet görülmediğinde menopoz tanısı konur. Bu süre içinde gebelik, tiroid hastalığı veya ilaç etkisi ekarte edilmelidir. 45 yaşın altında menopoz şüphesinde FSH ölçümü yardımcı olabilir; 45 yaş ve üzerinde klinik tanı genellikle yeterlidir.
Cerrahi menopoz, her iki yumurtalığın alınması ile oluşur. Belirtiler ani ve şiddetli olabilir. Kemoterapi veya pelvik radyasyon da erken menopoza yol açabilir.
Postmenopoz (menopoz sonrası dönem)
Postmenopoz, son adetten sonraki tüm yılları kapsar. STRAW + 10’da erken postmenopoz (+1a, +1b, +1c) ve geç postmenopoz (+2) olarak ayrılır. Erken postmenopozda FSH yüksek, östradiol düşük düzeyde stabilize olur. Geç postmenopoz uzun yıllar devam eder.
Bu dönemde östrojenin koruyucu etkisi azalır. Kemik kaybı hızlanır; en hızlı kayıp menopozdan sonraki ilk 4–8 yılda görülür. Kardiyovasküler risk artar; kan basıncı, lipid profili ve glikoz metabolizması değişebilir. Vajinal doku incelir, kuruluk ve cinsel ilişkide ağrı (genitoüriner menopoz sendromu) ortaya çıkabilir. İdrar yolu enfeksiyonu sıklığı artabilir.
Uzun dönemde dikkat edilmesi gerekenler:
- Kemik yoğunluğu ölçümü (DXA), özellikle erken menopoz, düşük beden kitle indeksi, sigara, ailede kırık öyküsü veya kortikosteroid kullanımı varsa
- Kan basıncı, lipid ve glikoz takibi
- Meme taraması (ulusal program ve risk değerlendirmesine göre)
- Postmenopozal kanama: herhangi bir kanama acil değerlendirme gerektirir (endometriyal hiperplazi veya kanser ekarte edilmelidir)
- Vajinal kanama dışında pelvik ağrı, kilo kaybı veya idrar şikayetleri
Postmenopozda sıcak basması devam edebilir. Uyku, ruh hali ve eklem-kas ağrıları da sürebilir. Belirtiler zamanla azalır; bazı kadınlarda yıllarca devam eder.
4. Uzun dönem risk ve kontrol takvimi
Yükleniyor…
- Son adetten bu yana geçen yılı seçin: kemik kaybı (ilk 4–8 yıl en hızlı), kardiyovasküler risk ve genitoüriner belirtiler gösterilir.
- Alttaki üç kontrol o yıl gerekiyorsa vurgulanır: kemik ölçümü, tansiyon-lipid-glikoz, meme taraması.
Kontrol sıklıkları temsilidir; takviminizi hekiminiz belirler.
Belirtiler ve ne zaman başvurulmalı
Günlük yaşamı etkileyen sıcak basması, gece terlemesi, uyku bozukluğu veya ruh hali değişiklikleri varsa değerlendirme önerilir. Aşağıdaki durumlar gecikmeden incelenmelidir:
- Postmenopozda herhangi bir vajinal kanama
- Perimenopozda pedi 1–2 saatte dolduran, 7 günden uzun süren veya büyük pıhtılı kanama
- Adet aralarının 60 günü aşması ve anormal kanama eşlik etmesi
- 40 yaşından önce adetlerin kesilmesi
- Şiddetli vajinal kuruluk, cinsel ilişkide ağrı veya tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu
- Belirgin boy kısalması, kırık veya şiddetli kemik ağrısı
- Göğüs ağrısı, nefes darlığı veya çene-sırt ağrısı gibi kardiyovasküler uyarı belirtileri
Tiroid hastalığı, anemi, depresyon ve ilaç yan etkileri menopoz belirtilerini taklit edebilir. Ayırıcı tanı muayene ve temel tetkiklerle yapılır.
5. Sıcak basması günlüğü
Yükleniyor…
- 7 gün × 24 saat: kutuya her dokunuş şiddeti artırır. Sağda günün tetikleyicileri: kahve, alkol, sıcak, stres.
- Alttaki çubuklar günlük toplamı gösterir.
Veriler yalnızca bu tarayıcıda saklanır; sunucuya gönderilmez.
Hormon tedavisi ve diğer seçenekler
Menopoz hormon tedavisi (MHT), vazomotor belirtiler ve genitoüriner belirtiler için en etkili seçeneklerden biridir. Sistemik östrojen (rahim varsa progestojen ile birlikte) veya düşük doz vajinal östrojen kullanılır. ACOG ve uluslararası kılavuzlar, kontrendikasyon yoksa tedavinin 60 yaşından önce veya doğal menopozun başlamasından itibaren 10 yıl içinde başlatılmasını önerir. Başlangıç zamanı, doz ve süre kişiye özeldir; yıllık risk-yarar değerlendirmesi yapılır.
Türkiye’de kullanılan preparatlar ve endikasyonlar İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu düzenlemelerine tabidir. ABD’deki FDA kutu uyarısı değişiklikleri Türkiye’deki onayları otomatik olarak değiştirmez. Tedavi kararı muayene, öykü ve güncel ürün bilgisine göre verilir.
Kontrendikasyonlar arasında aktif meme kanseri, açıklanamayan vajinal kanama, aktif tromboemboli, ciddi karaciğer hastalığı ve bazı kardiyovasküler durumlar yer alır. Transdermal yol, tromboz riski yüksek kadınlarda oral yola göre tercih edilebilir.
Hormon tedavisi istemeyen veya kullanamayan kadınlarda non-hormonal seçenekler (bazı antidepresanlar, gabapentinoidler, yaşam tarzı düzenlemeleri) konuşulabilir. Vajinal kuruluk için nemlendiriciler ve düşük doz lokal östrojen ayrı değerlendirilir. Kemik sağlığı için kalsiyum, D vitamini ve ağırlık taşıyan egzersiz temeldir; osteoporoz varsa ilaç tedavisi planlanır.
6. Hormon tedavisi zaman penceresi
Yükleniyor…
- Yaşınızı ve menopozdan bu yana geçen yılı seçin: 60 yaş öncesi ve 10 yıl içi pencere yeşil görünür.
- Dört kontrendikasyon simgesi (meme kanseri, tromboemboli, açıklanamayan kanama, karaciğer hastalığı) işaretlenirse uyarı çıkar.
Karar vermez; hekim görüşmesine hazırlar.
SoftCare’de yaklaşım
SoftCare Clinic’de menopoz ve perimenopoz değerlendirmesi jinekolojik muayene, ultrason ve gerekli tetkiklerle yapılır. Adet öyküsü, sıcak basması sıklığı, uyku, ruh hali, cinsel şikayetler ve kırık riski sorgulanır. Postmenopozal kanama varsa endometriyal değerlendirme önceliklidir.
Hormon tedavisi konuşulursa kontrendikasyonlar, rahim varlığı, tromboz ve meme kanseri riski gözden geçirilir. Tedavi başlatılırsa doz, yol ve süre kişiye göre belirlenir; kontrol planı yapılır. Kemik yoğunluğu, lipid ve kan basıncı takibi gerektiğinde yönlendirilir. Mamografi klinikte yapılmaz; anlaşmalı görüntüleme merkezine yönlendirme sağlanır.
Randevu: +90 212 241 30 10 · softcareclinic.com
7. Hekime götürülecek özet
Yükleniyor…
- 1., 3., 5. ve 6. araçlarda işaretledikleriniz burada toplanır.
- “Yazdır” ile tek sayfa olarak yazdırıp muayeneye getirebilirsiniz.
Araçlar bilgilendirme amaçlıdır; tanı koymaz. Hiçbir veri sunucuya gönderilmez.
Künye, SoftCare’in o metni yazdığı anlamına gelmez.
Kaynaklar
- Executive summary of the Stages of Reproductive Aging Workshop + 10: addressing the unfinished agenda of staging reproductive aging. Harlow SD, et al. Menopause 19(4), 2012.
- Duration of Menopausal Vasomotor Symptoms Over the Menopause Transition (SWAN). Avis NE, et al. JAMA Internal Medicine 175(4), 2015.
- The 2022 hormone therapy position statement of The North American Menopause Society. Menopause 29(7), 2022.
Tıbbi hekim onayı: Op. Dr. Şükrü Sanus, Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı · Son tıbbi inceleme: