HOMA-Beta nedir, kaç olmalı?
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır. Hiçbir test sonucu tek başına teşhis koydurmaz; sonucunuz mutlaka hekiminiz tarafından belirtileriniz, muayene bulgularınız ve gerekirse ek testlerle birlikte değerlendirilmelidir.
Numune: SerumKategori: Şeker ve insülin direnci
HOMA1-%BetaHOMA-%BHOMA-BHOMA betaBeta hücre fonksiyonu indeksi
HOMA-Beta nedir, neden bakılır?
HOMA-Beta, açlık kan şekeri ve açlık insülininden hesaplanan ve pankreastaki beta hücrelerinin insülin salgılama kapasitesini tahmin eden bir indekstir. Genellikle HOMA-IR ile birlikte, insülin direnci veya prediyabet değerlendirmesinde istenir. Tanı testi değildir ve tek başına tanı koydurmaz; hekiminiz HbA1c ve OGTT gibi testlerle birlikte yorumlar.
HOMA-Beta ne ölçer?
Açlık durumunda kan şekeri ile insülin arasındaki dengeye bakarak pankreasın ne kadar çalıştığını tahmin eden matematiksel bir modeldir. Sonuç yüzde olarak verilir ve beta hücre fonksiyonunun bir referans gruba göre ne düzeyde olduğunu yansıtır. İnsülin direnci olan kişilerde pankreas daha fazla çalışarak dengeyi korumaya çalıştığı için HOMA-Beta yüksek çıkabilir.
Hangi durumlarda istenir?
- HOMA-IR ile birlikte insülin direnci ve pankreas yanıtını birlikte değerlendirmek için
- PCOS veya fazla kilosu olan kadınlarda metabolik değerlendirmenin bir parçası olarak
- Prediyabet veya diyabet gelişme riski değerlendirilirken
- Gebelik diyabeti geçirmiş kadınlarda doğum sonrası metabolik izlemde yardımcı gösterge olarak
Teste hazırlık
- En az 8–12 saatlik açlıktan sonra sabah kan verilmesi gerekir; bu sürede yalnızca su içebilirsiniz.
- Açlık kan şekeri ve açlık insülini aynı kan örneğinden ölçülür.
- Kullandığınız şeker ilaçlarını, kortizon grubu ilaçları ve hormon tedavilerini hekiminize bildirin.
- Yakın zamanda geçirdiğiniz hastalık veya yoğun stres sonucu etkileyebilir; bunu belirtin.
- Gebeyseniz veya gebelik ihtimaliniz varsa söyleyin.
Değerinizin referans aralığındaki yeri
Bu gösterge yalnızca değerinizin laboratuvar referans aralığına göre konumunu gösterir. "Aralık içinde" olmak sağlıklı olduğunuz, "aralık dışında" olmak hasta olduğunuz anlamına gelmez.
Sonuç nasıl yorumlanır?
Raporda HOMA-Beta ile birlikte açlık kan şekeri ve açlık insülini de yer alır; sonuç laboratuvar referans aralığıyla karşılaştırılır. Yüksek HOMA-Beta çoğu zaman insülin direncine karşı pankreasın artmış çalışmasını, düşük değer ise insülin salgı kapasitesinin azaldığını düşündürebilir. İnsülin ölçüm yöntemleri arasındaki farklar nedeniyle sonuçlar laboratuvarlar arasında karşılaştırılamayabilir. Hekiminiz sonucu HOMA-IR, HbA1c ve gerekirse OGTT ile birlikte değerlendirir.
| Değer | Yaş | Referans aralığı |
|---|---|---|
| Glukoz (Açlık Kan Şekeri) | 16–60 yaş | 70 - 100 mg/dL |
| Glukoz (Açlık Kan Şekeri) | 60–90 yaş | 80 - 115 mg/dL |
| Glukoz (Açlık Kan Şekeri) | 90 yaş ve üzeri | 75 - 120 mg/dL |
| İnsülin Açlık | 16 yaş ve üzeri | 2,6 - 24,9 mU/L |
| HOMA-Beta | 16 yaş ve üzeri | 66 - 212 % |
Referans aralıkları kadınlar içindir ve anlaşmalı, TS EN ISO 15189 akreditasyonuna sahip laboratuvarımızın değerleridir. Aralıklar laboratuvara, yönteme, yaşa ve gebeliğe göre değişir; raporunuzdaki aralık esastır.
Kılavuzlarda
- İnsülin direncini ölçmek için HOMA-IR ve açlık insülini gibi testlerin klinik uygulamada rutin kullanımı önerilmez; PCOS’lu kadınlarda şeker metabolizması tercihen 75 g OGTT ile değerlendirilir. (2023 Uluslararası Kanıta Dayalı PCOS Değerlendirme ve Yönetim Kılavuzu)
- HOMA indeksleri diyabet ve prediyabet tanı ölçütleri arasında yer almaz; tanı açlık plazma glukozu, HbA1c veya 75 g OGTT ile konur. (ADA Standards of Care in Diabetes, Bölüm 2; TEMD Diabetes Mellitus Kılavuzu)
Kılavuz eşikleri hekimin genel değerlendirmesine yön verir; kişisel yorum yerine geçmez.
Sık sorulan sorular
HOMA-Beta yüksekse ne anlama gelir?
Çoğu zaman pankreasın insülin direncini dengelemek için daha fazla insülin ürettiğini düşündürebilir. Hekiminiz HOMA-IR ve diğer testlerle birlikte değerlendirir.
HOMA-Beta düşükse diyabet olur mu?
Düşük değer pankreasın insülin salgı kapasitesinin azaldığını düşündürebilir, ancak tek başına diyabet anlamına gelmez. Tanı için HbA1c, açlık şekeri veya OGTT gerekir.
HOMA-Beta ile HOMA-IR arasındaki fark nedir?
HOMA-IR vücudun insüline ne kadar dirençli olduğunu, HOMA-Beta ise pankreasın ne kadar insülin salgıladığını tahmin eder. İkisi aynı açlık değerlerinden hesaplanır ve birlikte yorumlanır.
İnsülin kullanan birinde HOMA-Beta hesaplanabilir mi?
Dışarıdan insülin kullananlarda açlık insülini pankreasın kendi üretimini yansıtmadığı için HOMA-Beta anlamlı değildir. Bu durumda hekiminiz C-peptid gibi başka testler isteyebilir.
İlişkili testler
Kaynaklar
- Matthews DR ve ark. Homeostasis model assessment: insulin resistance and β-cell function from fasting plasma glucose and insulin concentrations in man. Diabetologia 1985;28:412–419
- Teede HJ ve ark. Recommendations from the 2023 International Evidence-based Guideline for the Assessment and Management of Polycystic Ovary Syndrome. Human Reproduction 2023
- American Diabetes Association. Standards of Care in Diabetes (güncel sürüm)
- TEMD Diabetes Mellitus ve Komplikasyonlarının Tanı, Tedavi ve İzlem Kılavuzu (Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği)
- Wallace TM, Levy JC, Matthews DR. Use and abuse of HOMA modeling. Diabetes Care 2004;27(6):1487–1495
- Referans aralıkları: anlaşmalı, TS EN ISO 15189 akreditasyonuna sahip laboratuvarımız.
Önemli uyarılar
- Hiçbir test kendi başına teşhis yerine geçmez.
- Hiçbir test sonucu tek başına kesin kabul edilerek teşhis konmaz; özellikle ciddi durumlarda sonuç, destekleyici klinik ve laboratuvar kanıtlarıyla doğrulanır.
- Bu sayfadaki bilgilere dayanarak kendinizi sağlıklı ya da hasta olarak değerlendirmeyin; tedavi başlatmayın, kesmeyin veya ilaç dozunu değiştirmeyin.
- Tek bir ölçüm; açlık durumu, adet döngüsünün günü, gebelik, kullanılan ilaç ve takviyeler (ör. biotin), enfeksiyon veya numune koşulları nedeniyle olağan dışı çıkabilir. Hekiminiz gerekirse testi tekrarlatır.
- Şiddetli ağrı, yoğun kanama, bayılma, nefes darlığı gibi acil belirtilerde test sonucunu beklemeden 112'yi arayın.
Sonucunuzu uzman hekimimizle değerlendirin
Tahlil sonuçlarınızı belirtileriniz ve muayene bulgularınızla birlikte değerlendirmek için randevu alın.
Tıbbi içerik editörü: Op. Dr. Şükrü Sanus, Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı · Son güncelleme: 29.09.2026