Jinekolojik Muayene / Testler
İlk Adet Görme (Menarş)
Ergenlik sırası
Kızlarda ergenlik genellikle meme tomurcuğu (telarş) ile başlar. Ortalama 8,5–10 yaş civarında. Ardından genital bölgede kıllanma, büyüme hızında artış ve son olarak adet gelir. Adet, meme gelişiminin Tanner evre IV civarında, yani meme dokusu belirginleştikten sonra beklenir. Meme gelişimi başlamadan adet gelmesi nadirdir ve araştırılır.
Hipotalamus–hipofiz–yumurtalık ekseni çocuklukta sessizdir. Ergenlikte kisspeptin ve GnRH nöronlarının pulsatil aktivitesi artar. LH ve FSH yükselir, yumurtalıklar östrojen üretir. Endometriyum kalınlaşır ve ilk kanama oluşur. İlk yıllarda döngüler sıklıkla anovulatuardır; düzenli yumurtlama 1–3 yıl içinde oturur.
İlk adet ne zaman gelir? (anneler için araç)
Yükleniyor…
- Üç kaydırıcıyla kızınızın yaşını, meme tomurcuğunun başladığı yaşı (en solda bırakılırsa “henüz başlamadı”) ve kendi ilk adet yaşınızı seçin.
- Koyu yeşil bant beklenen pencereyi gösterir: tomurcuk yaşı biliniyorsa tomurcuk + 2–3 yıl; annenin yaşı pencereyi hafifçe kaydırır.
- Tomurcuk bilinmiyorsa pencere annenin yaşından türetilir (ortalama 12–12,5 çevresinde).
- Yeşil zemin 11–14 yaş olağan aralık, kırmızı zeminler 9 yaş öncesi ve 15 yaş sonrasıdır.
- Sağdaki işaret uyarıya dönerse değerlendirme gerekir: 15 yaşında adet yok, 13 yaşında meme gelişimi yok, tomurcuktan 3 yıl geçti ya da tomurcuk 8 yaşından önce.
Temsili araçtır; tahmin değil, bekleme penceresidir. Değerlendirme muayeneyle yapılır.
Ergenlik sırası (anneler için araç)
Yükleniyor…
- Kaydırıcıyla kızınızın yaşını seçin.
- Satırlar sırayla: meme tomurcuğu (8,5–10 yaş), kıllanma, büyüme atağı, ilk adet (olağan 11–14, ortalama 12–12,5) ve döngünün oturması (ilk adetten sonra 1–3 yıl).
- Koyu kısım olağan başlangıç, açık kısım bekleme sınırıdır; kırmızı zeminler 8 yaş öncesi ve 15 yaş sonrasıdır.
Temsili araçtır. Kıllanma ve büyüme atağı aralıkları literatürdeki sıraya göre çizilmiştir; değerlendirme muayeneyle yapılır.
İlk adette ne beklenir
Kanama miktarı ve süresi kişiden kişiye değişir. Çoğu kızda ilk kanama hafif veya orta düzeydedir, 3–7 gün sürer. Ped veya tampon ihtiyacı günde 3–6 adet civarındadır. Ağrı olabilir; genellikle ilk yıl içinde artar veya azalır. İlk 1–2 yıl döngü aralığı 21–45 gün arasında dalgalanabilir. 90 günü aşan ara veya 7 günden uzun, pedi 1–2 saatte dolduran kanama değerlendirme gerektirir.
Erken döngülerde yumurtlama her seferinde olmaz. Bu nedenle gebelik riski düşük gibi görünse de, cinsel aktivite varsa gebelik testi düşünülmelidir. Adet görmek, yumurtlamanın her ay düzenli olduğunu kanıtlamaz.
İlk adet çantası (canlandırma)
Yükleniyor…
- İki ped, yedek iç çamaşırı, ıslak mendil, küçük bir poşet ve ağrı kesici küçük bir keseye konur.
- Kese okul çantasına yerleştirilir.
- Çantayı kızınızla birlikte hazırlayın; hazır bir çanta ilk adeti panik değil plan yapar.
Temsili canlandırmadır. Durdurmak ya da sürdürmek için dokunun.
Ped nasıl kullanılır? (canlandırma)
Yükleniyor…
- Eller yıkanır.
- Ped ambalajından çıkarılır.
- Yapışkan yüz ve kanatlar iç çamaşırına yerleştirilir.
- Ped 4–6 saatte bir değiştirilir.
- Kullanılmış ped sarılıp çöpe atılır.
- Eller yeniden yıkanır.
Temsili canlandırmadır. Durdurmak ya da sürdürmek için dokunun.
Ne zaman hekime başvurulmalı
Aşağıdaki durumlar değerlendirme gerektirir:
- 13 yaşına kadar meme gelişimi hiç başlamamışsa
- Meme gelişimi başladıktan sonra 3 yıl geçmesine rağmen adet gelmemişse
- 15 yaşına kadar hiç adet görülmemişse
- 8 yaşından önce meme gelişimi veya belirgin ergenlik bulguları başlamışsa
- 9 yaşından önce adet gelmişse
- İlk adetten sonra 2 yılı aşan sürede döngüler hâlâ 21 günden kısa veya 45 günden uzunsa
- Kanama 7 günden uzun sürüyor, pedi 1–2 saatte dolduruyor veya büyük pıhtılar eşlik ediyorsa
- Şiddetli ağrı günlük aktiviteyi engelliyorsa
- Belirgin tüylenme, hızlı kilo değişimi, süt benzeri meme akıntısı veya görme bozukluğu varsa
Bu eşikler ACOG ve pediatrik endokrinoloji kılavuzlarıyla örtüşür. Ailede geç ergenlik öyküsü varsa bekleme süresi biraz uzayabilir; yine de 15 yaş sınırı ve meme gelişimi olmayan 13 yaş sınırı geçerlidir.
Anneler için indirilebilir belgeler
Yazdırıp kullanabileceğiniz iki belge:
Gecikmiş adetin olası nedenleri
Primer amenore (hiç adet görmeme) nedenleri birkaç grupta toplanır:
- Hipotalamik–hipofiz kaynaklı: yoğun egzersiz, düşük beden ağırlığı, yeme bozukluğu, kronik hastalık, stres, bazı ilaçlar
- Yumurtalık kaynaklı: Turner sendromu (45,X), primer ovaryan yetmezlik, polikistik over sendromu (daha geç dönemde)
- Anatomik: imperfore himen, transvers vajinal septum, Müllerian agenezi (MRKH), androjen duyarsızlığı
- Diğer: tiroid hastalığı, hiperprolaktinemi, adrenal kaynaklı androjen fazlalığı
Değerlendirmede öykü, boy-kilo, Tanner evrelemesi, pelvik ultrason ve temel hormonlar (FSH, LH, östradiol, TSH, prolaktin) ilk basamaktır. Gerekirse kromozom analizi veya MR planlanır. SoftCare pediatrik endokrinoloji merkezi değildir; ilk jinekolojik değerlendirme ve yönlendirme yapılabilir.
Erken adet
8 yaşından önce meme gelişimi erken puberte açısından değerlendirilir. 9 yaşından önce adet gelmesi erken menarş kabul edilir. Nedenler arasında santral erken puberte, periferik kaynaklı hormon fazlalığı (adrenal, over kisti, eksojen östrojen) ve ailesel erken ergenlik yer alır. Kemik yaşı, hormon testleri ve gerektiğinde GnRH uyarı testi ayırıcı tanıda kullanılır. Erken adet, boy uzamasını erken durdurabilir; bu nedenle gecikmeden değerlendirilmesi önerilir.
İlk yıllarda döngü düzensizliği
Menarştan sonraki ilk 1–2 yıl döngüler sıklıkla düzensizdir. 21–45 günlük aralıklar normal kabul edilir. Üçüncü yıldan sonra çoğu kızda aralık 21–35 güne oturur. 90 günü aşan ara, aşırı kanama veya şiddetli ağrı devam ediyorsa neden araştırılır. Polikistik over, tiroid hastalığı veya pıhtılaşma bozukluğu bu dönemde ortaya çıkabilir.
SoftCare’de yaklaşım
SoftCare Clinic’de ilk adet ve ergenlik dönemi adet düzensizliği için jinekolojik değerlendirme yapılır. Öyküde annenin menarş yaşı, büyüme eğrisi, kilo değişimi, egzersiz yoğunluğu ve kronik hastalık sorgulanır. Muayene yaşa ve şikâyete göre planlanır; zorunlu pelvik muayene yoktur. Ultrason ile rahim ve yumurtalıklar değerlendirilebilir. Temel hormon tetkikleri istenebilir.
Gecikmiş ergenlik, erken puberte veya anatomik anomali şüphesinde pediatrik endokrinoloji veya çocuk cerrahisi yönlendirmesi yapılır. Ağır kanama veya anemi durumunda demir takviyesi ve gerekirse hormonal tedavi konuşulur. Tedavi kararı muayene ve tetkik sonrası verilir.
Randevu: +90 212 241 30 10 · softcareclinic.com
Künye, SoftCare’in o metni yazdığı anlamına gelmez.
Kaynaklar
- Committee Opinion No. 651: Menstruation in Girls and Adolescents: Using the Menstrual Cycle as a Vital Sign. American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG). Obstetrics & Gynecology 126(6), 2015.
Tıbbi hekim onayı: Op. Dr. Şükrü Sanus, Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı · Son tıbbi inceleme: