Deksametazon Baskılama Testi nedir, sonucu nasıl okunur?
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır. Hiçbir test sonucu tek başına teşhis koydurmaz; sonucunuz mutlaka hekiminiz tarafından belirtileriniz, muayene bulgularınız ve gerekirse ek testlerle birlikte değerlendirilmelidir.
Deksametazon Baskılama Testi hangi durumlarda istenir?
Numune: SerumLOINC: 2143-6Kategori: Hipofiz ve böbreküstü
Deksametazon Baskılama Testi (Kortizol)DSTDeksametazon supresyon testiGece deksametazon testiDexamethasone suppression testKortizol supresyon testi
Deksametazon Baskılama Testi nedir, neden bakılır?
Deksametazon baskılama testi, kortizon benzeri bir ilaç olan deksametazon alındıktan sonra sabah kortizol düzeyinin ne kadar düştüğünü ölçen bir hormon testidir. Kortizol fazlalığını (Cushing sendromu) araştırmak ve böbreküstü bezinde rastlantısal saptanan kitlelerde kortizol salgısını değerlendirmek için istenir. Sonuç tek başına tanı koydurmaz.
Deksametazon Baskılama Testi ne ölçer?
Hipotalamus-hipofiz-böbreküstü ekseni olağan çalıştığında deksametazon hipofizin ACTH salgısını azaltır ve ertesi sabah kortizol belirgin biçimde düşer. Kortizolün bu şekilde baskılanmaması, kortizol üretiminin olağan geri bildirim düzeninin dışına çıktığını düşündürebilir. Testin farklı biçimleri vardır; hangisinin uygulanacağına ve ilacın nasıl alınacağına hekiminiz karar verir.
Hangi durumlarda istenir?
- Kilo artışı, yüzde yuvarlaklaşma, karında mor çatlaklar, kolay morarma ve kas güçsüzlüğü gibi kortizol fazlalığını düşündüren bulgular
- Böbreküstü bezinde rastlantısal saptanan kitlede otonom kortizol salgısının araştırılması
- Adet düzensizliği ve tüylenmeye tansiyon ya da şeker yüksekliğinin eşlik ettiği ve PCOS dışı nedenlerin araştırılması gereken durumlar
- Genç yaşta açıklanamayan kemik erimesi ya da kontrolü güç diyabet
Teste hazırlık
- Deksametazonu hekiminizin belirlediği şekilde ve saatte alın; alım saatini not edin.
- Ertesi sabah kan örneği belirtilen saatte ve aç karnına alınır.
- İlacı almayı unuttuysanız, geç aldıysanız ya da sonrasında kustuysanız kan alınmadan önce sağlık personeline bildirin.
- Östrojen içeren doğum kontrol hapları ve hormon tedavileri, bazı sara ilaçları ve bazı antibiyotikler sonucu etkileyebilir; ilaçlarınızı kendi kararınızla bırakmayın, hekiminize bildirin.
- Gebeyseniz ya da gebelik olasılığınız varsa belirtin; gebelikte bu test genellikle tercih edilmez.
Sonuç nasıl okunur?
Raporda deksametazon sonrası sabah ölçülen kortizol değeri yer alır; yorumda genellikle klasik bir referans aralığı yerine kılavuz eşiği kullanılır. Değer bu eşiğin altındaysa kortizolün beklenen şekilde baskılandığı, üzerindeyse yeterince baskılanmadığı kabul edilir. Yetersiz baskılanma kortizol fazlalığını düşündürebilir; ancak ilacın alınmaması, emilim sorunları, ilaç etkileşimleri ve östrojen kullanımı da aynı sonuca yol açabilir. Aynı sürecin başında alınan bazal kortizol raporunuzda ayrı bir test olarak görünebilir. Yetersiz baskılanmada hekiminiz genellikle idrarda serbest kortizol, gece tükrük kortizolü ve ACTH gibi testlerle değerlendirmeyi sürdürür.
Sonuç nasıl yorumlanır?
Sonuç, deksametazon sonrası sabah kortizol değerinin kılavuzlarda tanımlanan eşiklerle karşılaştırılmasıyla okunur. Kortizolün yeterince baskılanması kortizol fazlalığı olasılığını azaltır; yetersiz baskılanma ise ek değerlendirme gerektirebilir. Depresyon, alkol kullanımı, ağır obezite, ciddi hastalık, bazı ilaçlar ve östrojen kullanımı yalancı yetersiz baskılanmaya yol açabilir. Hekiminiz sonucu tekrarlanan testler ve diğer kortizol ölçümleriyle birlikte yorumlar.
Kılavuzlarda
- Gece deksametazon baskılama testinden sonra sabah serum kortizolünün 1,8 µg/dL (50 nmol/L) altında olması yeterli baskılanma olarak kabul edilir; bu eşiğin üzerindeki değerler ek değerlendirme gerektirir. (Endocrine Society 2008 Cushing Sendromu Tanı Kılavuzu (Nieman ve ark., J Clin Endocrinol Metab 2008))
- Böbreküstü bezi insidentalomalarında deksametazon sonrası kortizol ≤1,8 µg/dL (≤50 nmol/L) otonom kortizol salgısını dışlar; 1,9–5,0 µg/dL arası olası otonom kortizol salgısı, 5,0 µg/dL üzeri otonom kortizol salgısı olarak değerlendirilir. (ESE/ENSAT 2016 Adrenal İnsidentaloma Kılavuzu (Fassnacht ve ark., Eur J Endocrinol 2016))
- Östrojen içeren ilaçlar kortizol bağlayıcı globulini artırarak yalancı yetersiz baskılanmaya yol açabilir; kılavuz, mümkünse bu ilaçların testten yaklaşık 6 hafta önce bırakılmasını önerir. Bu karar hekime aittir. (Endocrine Society 2008 Cushing Sendromu Tanı Kılavuzu (Nieman ve ark., J Clin Endocrinol Metab 2008))
Kılavuz eşikleri hekimin genel değerlendirmesine yön verir; kişisel yorum yerine geçmez.
Sık sorulan sorular
Deksametazon baskılama testi nasıl yapılır?
Hekiminizin belirlediği saatte deksametazon alınır ve ertesi sabah kortizol için kan örneği verilir. İlacın nasıl ve ne zaman alınacağını hekiminiz ve laboratuvar size bildirir.
Doğum kontrol hapı bu testi etkiler mi?
Evet, östrojen içeren haplar kanda kortizolü taşıyan proteinleri artırarak kortizolü olduğundan yüksek gösterebilir. Kullanıyorsanız hekiminize bildirin; test öncesinde bir değişiklik gerekip gerekmediğine hekiminiz karar verir.
Deksametazon testi yan etki yapar mı?
Test için kısa süreli kullanılan ilaç çoğu kişide belirgin yan etki oluşturmaz; bazı kişilerde uykusuzluk, iştah artışı ya da kan şekerinde geçici yükselme görülebilir. Diyabetiniz varsa hekiminize bildirin.
Kortizol baskılanmadıysa Cushing sendromu mu demek?
Hayır, yetersiz baskılanma tek başına tanı koydurmaz. İlacın düzgün alınmaması, ilaç etkileşimleri, depresyon ya da obezite de benzer sonuçlara yol açabilir; hekiminiz ek testler ister.
İlişkili testler
Kaynaklar
- Nieman LK ve ark. The Diagnosis of Cushing’s Syndrome: An Endocrine Society Clinical Practice Guideline. J Clin Endocrinol Metab 2008;93(5):1526–1540
- Fassnacht M ve ark. Management of adrenal incidentalomas: European Society of Endocrinology Clinical Practice Guideline in collaboration with ENSAT. Eur J Endocrinol 2016;175(2):G1–G34
- Fassnacht M ve ark. European Society of Endocrinology clinical practice guidelines on the management of adrenal incidentalomas (güncelleme). Eur J Endocrinol 2023;189(1):G1–G42
- Fleseriu M ve ark. Consensus on diagnosis and management of Cushing’s disease: a guideline update. Lancet Diabetes Endocrinol 2021;9(12):847–875
- MedlinePlus: Dexamethasone suppression test
- Referans aralıkları: anlaşmalı, TS EN ISO 15189 akreditasyonuna sahip laboratuvarımız.
Önemli uyarılar
- Hiçbir test kendi başına teşhis yerine geçmez.
- Hiçbir test sonucu tek başına kesin kabul edilerek teşhis konmaz; özellikle ciddi durumlarda sonuç, destekleyici klinik ve laboratuvar kanıtlarıyla doğrulanır.
- Bu sayfadaki bilgilere dayanarak kendinizi sağlıklı ya da hasta olarak değerlendirmeyin; tedavi başlatmayın, kesmeyin veya ilaç dozunu değiştirmeyin.
- Tek bir ölçüm; açlık durumu, adet döngüsünün günü, gebelik, kullanılan ilaç ve takviyeler (ör. biotin), enfeksiyon veya numune koşulları nedeniyle olağan dışı çıkabilir. Hekiminiz gerekirse testi tekrarlatır.
- Şiddetli ağrı, yoğun kanama, bayılma, nefes darlığı gibi acil belirtilerde test sonucunu beklemeden 112'yi arayın.
Sonucunuzu uzman hekimimizle değerlendirin
Tahlil sonuçlarınızı belirtileriniz ve muayene bulgularınızla birlikte değerlendirmek için randevu alın.
Tıbbi içerik editörü: Op. Dr. Şükrü Sanus, Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı · Son güncelleme: 29.09.2026