Tükrükte Kortizol nedir, sonucu nasıl okunur?

Kortizol sabah erken saatlerde en yüksek, gece yarısına doğru en düşük düzeydedir. Tükrükteki kortizol, kandaki serbest ve etkin kortizolü yansıtır ve kortizolü taşıyan proteinlerden etkilenmez. Kortizol fazlalığında ilk bozulan özelliklerden biri bu gece düşüşünün kaybolmasıdır; gece tükrük örneği bu değişikliği yakalamayı amaçlar. Örnek iğne gerektirmeden ve stres yaratmadan evde alınabilir.

• Kilo artışı, yüzde yuvarlaklaşma, karında mor çatlaklar, kolay morarma ve kas güçsüzlüğü gibi kortizol fazlalığını düşündüren bulgular
• Östrojen içeren doğum kontrol hapı kullanan kadınlarda kan kortizolünün yanıltıcı olabileceği durumlar
• Adet düzensizliği ve tüylenmeye tansiyon ya da şeker yüksekliğinin eşlik ettiği durumlar
• Kortizol fazlalığı nedeniyle tedavi görmüş kişilerde yinelemenin izlenmesi

• Örneği hekiminizin belirttiği saatte, genellikle gece geç saatte toplayın ve saati not edin.
• Örnekten önceki süre içinde yemek yemeyin, sakız çiğnemeyin ve dişlerinizi fırçalamayın; sigara, alkol, kafein ve yoğun egzersizden de kaçının. Laboratuvarın bildirdiği bekleme süresine uyun.
• Kortizon içeren kremler, ağız spreyleri, inhalerler ve meyan kökü içeren ürünler sonucu etkileyebilir; kullanıyorsanız hekiminize bildirin.
• Diş eti kanaması ya da ağızda yara varsa örneğe kan karışabileceği için laboratuvara danışın.
• Örneği aynı gün laboratuvara ulaştırın ya da kısa süreli beklemelerde buzdolabında saklayın.

Bu testte raporda sabit bir referans aralığı yer almayabilir; değer, örneğin alındığı saate ve kullanılan yönteme özgü sınırlarla karşılaştırılır. Gece geç saatte alınan örnekte değerin bu sınırın altında olması kortizolün gece beklenen şekilde düştüğünü, üzerinde olması ise gece düşüşünün görülmediğini gösterir. Tek bir yüksek sonuç stres, uykusuzluk ya da örnek toplama hatasıyla ortaya çıkabilir; bu nedenle hekiminiz genellikle farklı gecelerde tekrar örnek ister. Sabah alınan örneklerde değerin düşük olması ise kortizol üretiminin yetersizliği açısından ek testlerle değerlendirilebilir. Yorum her zaman belirtiler ve diğer kortizol testleriyle birlikte yapılır.

Tükrük kortizolü, ölçüm yöntemine ve alım saatine özgü sınırlarla değerlendirilir; bu nedenle örneğin alındığı saat sonuç kadar önemlidir. Gece geç saatte alınan örnekte kortizolün yüksek bulunması, gece düşüşünün kaybolduğunu ve kortizol fazlalığını düşündürebilir. Vardiyalı çalışma, uyku düzensizliği, yoğun stres, depresyon ve örneğe kan karışması da yüksek sonuçlara yol açabilir. Hekiminiz genellikle en az iki farklı gecede ölçüm ister ve sonucu diğer kortizol testleriyle birlikte yorumlar.