Kortizol nedir, kaç olmalı?
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır. Hiçbir test sonucu tek başına teşhis koydurmaz; sonucunuz mutlaka hekiminiz tarafından belirtileriniz, muayene bulgularınız ve gerekirse ek testlerle birlikte değerlendirilmelidir.
Kortizol hangi durumlarda istenir?
Numune: SerumLOINC: 2143-6Kategori: Temel testler
Kortizol, TotalSerum KortizolSabah KortizolüCortisolKortizol (08:00)
Kortizol nedir, neden bakılır?
Kortizol testi, böbreküstü bezlerinin salgıladığı ve stres hormonu olarak bilinen kortizolün kandaki toplam düzeyini ölçer. Böbreküstü bezinin az veya çok çalıştığı düşünüldüğünde istenir. Kortizol gün içinde belirgin değiştiği için kanın alındığı saat önemlidir; sonuç tek başına tanı koydurmaz ve çoğu zaman ek testlerle doğrulanır.
Kortizol ne ölçer?
Kortizol, böbreküstü bezlerinden salgılanan ve kan şekeri, tansiyon, bağışıklık yanıtı ile strese uyumda görev alan bir hormondur. Salgısı beyindeki hipofiz bezinden gelen ACTH hormonuyla düzenlenir. Düzeyi sabah uyanırken en yüksektir, gün boyunca azalır ve gece yarısına doğru en düşük seviyeye iner. Kanda büyük kısmı kortizol bağlayıcı globuline (CBG) bağlı taşınır; bu test bağlı ve serbest kortizolün toplamını ölçer.
Hangi durumlarda istenir?
- Belirgin halsizlik, kilo kaybı, tansiyon düşüklüğü gibi böbreküstü bezi yetmezliği belirtilerinde
- Yüzde yuvarlaklaşma, karın bölgesinde kilo artışı, mor çatlaklar ve tansiyon yüksekliği gibi kortizol fazlalığı belirtilerinde
- Adet düzensizliği ve tüylenme artışı ile birlikte kortizol fazlalığını düşündüren bulgular olduğunda
- Uzun süre kortizon grubu ilaç kullananlarda böbreküstü bezi işlevinin değerlendirilmesinde
- Doğum sonrası ağır kanama sonrasında hipofiz işlevleri değerlendirilirken
Teste hazırlık
- Kanın genellikle sabah 08:00–10:00 arasında ve aç olarak verilmesi istenir; hekiminiz öğleden sonra ölçüm de isteyebilir.
- Örneğin alındığı saat sonuç yorumu için önemlidir; laboratuvarda saatin kaydedildiğinden emin olun.
- Estrojen içeren doğum kontrol hapları ve hormon tedavileri toplam kortizolü yükseltebilir; kullanıyorsanız bildirin.
- Kortizon içeren tablet, iğne, krem, sprey veya eklem içi enjeksiyon kullanımı sonucu etkileyebilir; hepsini hekiminize söyleyin.
- Uykusuz bir gece, yoğun stres veya ateşli hastalık kortizolü geçici olarak artırabilir; gebelik durumunuzu da belirtin.
Değerinizin referans aralığındaki yeri
Bu gösterge yalnızca değerinizin laboratuvar referans aralığına göre konumunu gösterir. "Aralık içinde" olmak sağlıklı olduğunuz, "aralık dışında" olmak hasta olduğunuz anlamına gelmez.
Sonuç nasıl yorumlanır?
Raporda sabah ve öğleden sonra için ayrı referans aralıkları bulunur; sonucunuz kanın alındığı saate uygun aralıkla karşılaştırılır. Tek bir kan kortizolü, günlük dalgalanma ve stres gibi etkenler nedeniyle böbreküstü bezinin durumunu tam yansıtmayabilir. Kortizol fazlalığı düşünüldüğünde hekiminiz dekzametazon baskılama testi, gece tükürük kortizolü veya 24 saatlik idrar kortizolü; eksikliği düşünüldüğünde ise ACTH ölçümü ve ACTH uyarı testi isteyebilir.
| Durum / not | Referans aralığı |
|---|---|
| Öğleden sonra | 2,68 - 10,5 µg/dL |
| Sabah | 6,02 - 18,4 µg/dL |
Referans aralıkları kadınlar içindir ve anlaşmalı, TS EN ISO 15189 akreditasyonuna sahip laboratuvarımızın değerleridir. Aralıklar laboratuvara, yönteme, yaşa ve gebeliğe göre değişir; raporunuzdaki aralık esastır.
Kılavuzlarda
- Cushing sendromu taramasında rastgele serum kortizolü önerilmez; gece geç saatte tükürük kortizolü, 24 saatlik idrar serbest kortizolü veya 1 mg gece dekzametazon baskılama testi (sabah kortizolü 1,8 µg/dL’nin üzerinde ise baskılanmamış kabul edilir) kullanılır. Estrojen içeren ilaçlar CBG’yi artırarak serum kortizolünü yanıltıcı biçimde yükseltebilir. (Endocrine Society Cushing Sendromu Tanı Kılavuzu, 2008 (Nieman LK ve ark.))
- Sabah serum kortizolünün 5 µg/dL’nin (140 nmol/L) altında olması, yüksek ACTH ile birlikte primer adrenal yetmezliği düşündürür; doğrulama için ACTH uyarı testi önerilir ve uyarı sonrası tepe kortizolün 18 µg/dL’nin (500 nmol/L) altında kalması yetersiz yanıt olarak değerlendirilir. (Endocrine Society Primer Adrenal Yetmezlik Kılavuzu, 2016 (Bornstein SR ve ark.))
Kılavuz eşikleri hekimin genel değerlendirmesine yön verir; kişisel yorum yerine geçmez.
Sık sorulan sorular
Kortizol testi neden sabah yapılır?
Kortizol sabah en yüksek düzeydedir ve gün içinde azalır. Sabah ölçümü özellikle böbreküstü bezinin yeterince çalışıp çalışmadığını değerlendirmek için daha fazla bilgi verir.
Stres kortizolü yükseltir mi?
Evet, fiziksel veya ruhsal stres, uykusuzluk ve ateşli hastalıklar kortizolü geçici olarak artırabilir. Bu nedenle tek bir yüksek sonuç tek başına yorumlanmaz.
Doğum kontrol hapı kortizol sonucunu etkiler mi?
Estrojen içeren haplar kortizolü taşıyan proteini (CBG) artırdığı için ölçülen toplam kortizol yüksek çıkabilir. Hekiminiz sonucu bu bilgiyle birlikte değerlendirir.
Kortizol yüksekliği kilo aldırır mı?
Süregen kortizol fazlalığı özellikle karın ve yüz bölgesinde kilo artışıyla ilişkili olabilir. Ancak kilo artışının çok daha sık başka nedenleri vardır ve tek bir test bu ayrımı yapamaz.
İlişkili testler
Kaynaklar
- MedlinePlus Lab Tests: Cortisol Test
- Endocrine Society Klinik Uygulama Kılavuzu: Cushing Sendromunun Tanısı, 2008 (Nieman LK ve ark.)
- Endocrine Society Klinik Uygulama Kılavuzu: Primer Adrenal Yetmezliğin Tanı ve Tedavisi, 2016 (Bornstein SR ve ark.)
- NCBI Bookshelf / StatPearls: Physiology, Cortisol
- Referans aralıkları: anlaşmalı, TS EN ISO 15189 akreditasyonuna sahip laboratuvarımız.
Önemli uyarılar
- Hiçbir test kendi başına teşhis yerine geçmez.
- Hiçbir test sonucu tek başına kesin kabul edilerek teşhis konmaz; özellikle ciddi durumlarda sonuç, destekleyici klinik ve laboratuvar kanıtlarıyla doğrulanır.
- Bu sayfadaki bilgilere dayanarak kendinizi sağlıklı ya da hasta olarak değerlendirmeyin; tedavi başlatmayın, kesmeyin veya ilaç dozunu değiştirmeyin.
- Tek bir ölçüm; açlık durumu, adet döngüsünün günü, gebelik, kullanılan ilaç ve takviyeler (ör. biotin), enfeksiyon veya numune koşulları nedeniyle olağan dışı çıkabilir. Hekiminiz gerekirse testi tekrarlatır.
- Şiddetli ağrı, yoğun kanama, bayılma, nefes darlığı gibi acil belirtilerde test sonucunu beklemeden 112'yi arayın.
Sonucunuzu uzman hekimimizle değerlendirin
Tahlil sonuçlarınızı belirtileriniz ve muayene bulgularınızla birlikte değerlendirmek için randevu alın.
Tıbbi içerik editörü: Op. Dr. Şükrü Sanus, Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı · Son güncelleme: 29.09.2026