Tüylenme (hirsutizm) ve akne için hangi tahliller yapılır?
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır. Hiçbir test sonucu tek başına teşhis koydurmaz; sonucunuz mutlaka hekiminiz tarafından belirtileriniz, muayene bulgularınız ve gerekirse ek testlerle birlikte değerlendirilmelidir.
Kategori: Hormonlar ve adet düzeni11 tahlil
Tüylenme (hirsutizm) ve akne için hangi tahliller yapılır?
Tüylenme artışı ve akne değerlendirilirken en sık total ve serbest testosteron, SHBG, DHEA-SO4, 17-OH progesteron, prolaktin ve TSH istenebilir. Bu testler androjen hormonlarının düzeyini ve olası kaynağını anlamaya yardım eder. Hangi testlerin gerektiğine muayene ve öykünüze göre hekiminiz karar verir; tek bir sonuç tanı koydurmaz.
Genel bilgi
Hirsutizm, kadınlarda üst dudak, çene, göğüs ve karın gibi bölgelerde kalın ve koyu kıllanmanın artmasıdır; kalıcı akne de sıklıkla eşlik eder. En sık nedeni polikistik over sendromudur (PCOS), bir kısmında ise hormon düzeyleri laboratuvar referans aralığında bulunur. Tahliller, androjen fazlalığının olup olmadığını ve daha seyrek görülen böbreküstü bezi ya da hipofiz kaynaklı nedenleri ayırmaya yardımcı olur. Hangi tahlillerin gerektiğine muayene ve öykünüze göre hekiminiz karar verir. Bu liste, sık istenen testleri tanıtmak içindir; hepsinin yapılması gerekmez.
Hangi tahliller istenebilir?
Bu liste sık istenen tahlilleri tanıtmak içindir; hepsinin yapılması gerekmez. Hangi tahlillerin gerektiğine muayene ve öykünüze göre hekiminiz karar verir.
Androjen (erkeklik hormonu) testleri
Kadınlarda androjenler az miktarda yumurtalıklar ve böbreküstü bezlerinde üretilir.
- Total Testosteron — Androjen fazlalığını araştırmada ilk basamakta sık istenen testtir.
- Serbest Testosteron — Total testosteron sınırda olduğunda dokulara etki eden serbest kısmı değerlendirmeye yardımcı olabilir.
- SHBG — Testosteronu taşıyan proteindir; serbest testosteron oranını hesaplamak için total testosteronla birlikte istenebilir.
- Androstenedion — Diğer androjenler açıklayıcı olmadığında ek bilgi vermesi için istenebilir.
Böbreküstü bezi ile ilgili testler
- DHEA-SO4 — Büyük ölçüde böbreküstü bezinden kaynaklanan androjen yapımı hakkında fikir verir.
- 17-OH Progesteron — PCOS’a benzeyen geç başlangıçlı konjenital adrenal hiperplaziyi (KAH) araştırmak için istenebilir.
- Kortizol — Kilo artışı, ciltte mor çatlaklar veya tansiyon yüksekliği gibi Cushing sendromunu düşündüren bulgular varsa ilk adımlardan biri olabilir.
Adet düzenini ve benzer tabloları değerlendiren testler
- LH — Adet düzensizliği eşlik ediyorsa yumurtalık işlevini değerlendirmek için FSH ile birlikte istenebilir.
- FSH — Adet düzensizliğinin yumurtalık ya da hipofiz kaynaklı olup olmadığını anlamaya yardımcı olur.
- Prolaktin — Prolaktin yüksekliği adet düzensizliği ve androjen belirtilerine benzer bir tabloya yol açabildiği için bakılabilir.
- TSH — Tiroid işlev bozuklukları adet düzenini etkileyebildiği için benzer tabloları ayırmada istenebilir.
Ne zaman yapılır?
- Adet gören kadınlarda testosteron ve 17-OH progesteron genellikle döngünün ilk günlerinde (erken foliküler evre) istenir; hekiminizin söylediği günü izleyin.
- Androjenler ve kortizol gün içinde değiştiği için kanın sabah erken saatlerde verilmesi tercih edilir.
- Adetleriniz çok seyrek ya da hiç yoksa hekiminiz testleri döngü gününden bağımsız bir günde planlayabilir.
- Doğum kontrol hapı kullanıyorsanız androjen ve SHBG düzeyleri değişebilir; hekiminiz testin zamanlamasını buna göre belirleyebilir.
Tahlile hazırlık
- Doğum kontrol hapı, kortizon içeren ilaçlar ve diğer hormon ilaçlarını kullanıyorsanız hekiminize ve laboratuvara bildirin.
- Biotin içeren saç-cilt-tırnak takviyeleri bazı hormon ölçümlerini yanıltabilir; ara verip vermemeyi hekiminize danışın.
- Aynı gün açlık kan şekeri veya insülin gibi açlık gerektiren testler de alınacaksa gece boyunca aç kalın.
- Gebelik olasılığınız varsa belirtin.
Sonuçlar nasıl değerlendirilir?
Hormon sonuçları, kıllanmanın derecesi, akne, adet düzeni ve muayene bulgularıyla birlikte değerlendirilir. Laboratuvar referans aralığının biraz üstündeki bir değer tek başına tanı koydurmaz; kadınlarda düşük düzeylerdeki testosteron ölçümü yönteme göre farklılık gösterebilir. Hormonlar referans aralığında olsa bile tüylenme artışı görülebilir; hekiminiz gerekirse ölçümü tekrarlayabilir ya da ek testler planlayabilir.
Tahlil dışı değerlendirmeler
- Muayenede kıllanmanın yaygınlığı ve derecesi puanlanabilir (Ferriman-Gallwey skorlaması).
- Yumurtalıkları değerlendirmek için pelvik ultrason yapılabilir.
- Boy, kilo, bel çevresi ve tansiyon ölçümü değerlendirmeye katkı sağlar.
İlgili hesaplayıcılar
Beklemeden başvurun
Tüylenme birkaç ay içinde hızla artıyorsa ya da ses kalınlaşması, saç çizgisinde belirgin gerileme veya kas yapısında değişiklik eşlik ediyorsa gecikmeden hekime başvurun.
Sık sorulan sorular
Tüylenme için hangi hormon tahlili yapılır?
Genellikle ilk basamakta total testosteron istenir; hekiminiz gerekirse serbest testosteron, SHBG, DHEA-SO4 ve 17-OH progesteron ekleyebilir. Adet düzensizliği varsa prolaktin, TSH, LH ve FSH de istenebilir.
Hormonlarım normal çıktı ama tüylenmem var, neden olabilir?
Hormon düzeyleri laboratuvar referans aralığında olduğu hâlde kıl köklerinin androjenlere duyarlılığı artmış olabilir; ailesel yatkınlık da rol oynayabilir. Sonucu hekiminiz yakınmalarınızla birlikte değerlendirir.
Akne için hormon tahlili gerekir mi?
Her aknede hormon tahlili gerekmez. Akneye adet düzensizliği, tüylenme artışı ya da tedaviye yanıt vermeme eşlik ediyorsa hekiminiz androjen testlerini isteyebilir.
Tüylenme tahlili adetin kaçıncı günü yapılır?
Adet gören kadınlarda testosteron ve 17-OH progesteron genellikle döngünün ilk günlerinde, sabah saatlerinde istenir. Adetleriniz düzensizse hekiminiz size uygun günü söyler.
Tüylenme PCOS’a mı işaret eder?
Tüylenme artışının en sık nedeni PCOS’tur, ancak tek başına PCOS anlamına gelmez. Benzer tabloya yol açan başka durumlar da olduğu için hekiminiz tahlil, ultrason ve öykünüzü birlikte değerlendirir.
İlgili rehberler
Kaynaklar
- Endocrine Society Klinik Uygulama Kılavuzu: Premenopozal Kadınlarda Hirsutizmin Değerlendirilmesi ve Tedavisi, 2018 (Martin KA ve ark.)
- International Evidence-based Guideline for the Assessment and Management of PCOS (Monash/ESHRE/ASRM, 2023)
- Endocrine Society Klinik Uygulama Kılavuzu: Konjenital Adrenal Hiperplazi, 2018 (Speiser PW ve ark.)
- TEMD Polikistik Over Sendromu Tanı ve Tedavi Kılavuzu
- MedlinePlus Lab Tests: Testosterone Levels Test
Önemli uyarılar
- Hiçbir test kendi başına teşhis yerine geçmez.
- Hiçbir test sonucu tek başına kesin kabul edilerek teşhis konmaz; özellikle ciddi durumlarda sonuç, destekleyici klinik ve laboratuvar kanıtlarıyla doğrulanır.
- Bu sayfadaki bilgilere dayanarak kendinizi sağlıklı ya da hasta olarak değerlendirmeyin; tedavi başlatmayın, kesmeyin veya ilaç dozunu değiştirmeyin.
- Tek bir ölçüm; açlık durumu, adet döngüsünün günü, gebelik, kullanılan ilaç ve takviyeler (ör. biotin), enfeksiyon veya numune koşulları nedeniyle olağan dışı çıkabilir. Hekiminiz gerekirse testi tekrarlatır.
- Şiddetli ağrı, yoğun kanama, bayılma, nefes darlığı gibi acil belirtilerde test sonucunu beklemeden 112'yi arayın.
Sonucunuzu uzman hekimimizle değerlendirin
Tahlil sonuçlarınızı belirtileriniz ve muayene bulgularınızla birlikte değerlendirmek için randevu alın.
Tıbbi içerik editörü: Op. Dr. Şükrü Sanus, Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı · Son güncelleme: 29.09.2026