İdrarda Serbest Kortizol nedir, kaç olmalı?
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır. Hiçbir test sonucu tek başına teşhis koydurmaz; sonucunuz mutlaka hekiminiz tarafından belirtileriniz, muayene bulgularınız ve gerekirse ek testlerle birlikte değerlendirilmelidir.
Numune: İdrar (24 Saatlik)LOINC: 2147-7Kategori: Hipofiz ve böbreküstü
Serbest Kortizol, İdrar (24 saat)UFC24 saatlik idrar kortizolüİdrar kortizolüİdrarda kortizolUrinary free cortisol
İdrarda Serbest Kortizol nedir, neden bakılır?
İdrarda serbest kortizol testi, 24 saat boyunca toplanan idrarda kortizol hormonunun serbest kısmını ölçer ve günlük toplam kortizol üretimi hakkında fikir verir. Kilo artışı, tansiyon yüksekliği, adet düzensizliği ve kolay morarma gibi bulgularda kortizol fazlalığını (Cushing sendromu) araştırmak için istenir. Sonuç tek başına tanı koydurmaz.
İdrarda Serbest Kortizol ne ölçer?
Kortizol, böbreküstü bezlerinde üretilen ve stres yanıtı, kan şekeri ve tansiyonun düzenlenmesinde rol alan bir hormondur. Kandaki kortizolün küçük bir kısmı serbest haldedir ve böbreklerden idrara geçer. 24 saatlik idrarda ölçüm, gün içindeki dalgalanmalardan etkilenmeden günlük üretimin ortalamasını yansıtır. Kanda kortizolü taşıyan proteinlerden etkilenmediği için östrojen içeren hap kullanan kadınlarda da yorumlanabilir.
Hangi durumlarda istenir?
- Kilo artışı, yüzde yuvarlaklaşma, karında mor çatlaklar, kolay morarma ve kas güçsüzlüğü gibi kortizol fazlalığını düşündüren bulgular
- Adet düzensizliği ve tüylenme artışıyla birlikte açıklanamayan tansiyon ya da kan şekeri yüksekliği
- Genç yaşta açıklanamayan kemik erimesi
- Kortizol fazlalığı nedeniyle tedavi görenlerin izlenmesi
Teste hazırlık
- Toplama genellikle sabahki ilk idrar tuvalete yapılıp saat not edildikten sonra başlar ve ertesi sabah aynı saatteki idrar eklenerek biter; laboratuvarın verdiği kabı ve talimatı kullanın.
- Toplama süresince idrarı serin bir yerde saklayın ve hiçbir idrarı atlamayın; eksik toplama sonucu düşük gösterebilir.
- Toplama gününde olağandışı miktarda sıvı tüketmekten kaçının; çok fazla sıvı alımı sonucu etkileyebilir.
- Kortizon grubu ilaçlar (tablet, krem, inhaler, iğne) ve bazı diğer ilaçlar sonucu etkileyebilir; kullandığınız tüm ilaçları hekiminize bildirin.
- Gebeyseniz belirtin; gebelikte idrar kortizolü fizyolojik olarak artar.
Değerinizin referans aralığındaki yeri
Bu gösterge yalnızca değerinizin laboratuvar referans aralığına göre konumunu gösterir. "Aralık içinde" olmak sağlıklı olduğunuz, "aralık dışında" olmak hasta olduğunuz anlamına gelmez.
Sonuç nasıl yorumlanır?
Sonuç laboratuvarın günlük referans aralığıyla karşılaştırılır; toplanan idrar hacmi ve gerekirse idrar kreatinini toplamanın tam olup olmadığını anlamaya yardımcı olur. Hafif yükselmeler stres, yoğun egzersiz, uyku bozukluğu, depresyon, obezite ya da fazla sıvı alımıyla ilişkili olabilir. Belirgin ve tekrarlayan yükselmeler kortizol fazlalığını düşündürebilir; hekiminiz genellikle testi tekrarlar ve gece tükrük kortizolü ya da deksametazon baskılama testi gibi diğer testlerle birlikte değerlendirir.
| Yaş | Referans aralığı |
|---|---|
| 16–18 yaş | 4 - 56 µg/gün |
| 18 yaş ve üzeri | 3,5 - 45 µg/gün |
Referans aralıkları kadınlar içindir ve anlaşmalı, TS EN ISO 15189 akreditasyonuna sahip laboratuvarımızın değerleridir. Aralıklar laboratuvara, yönteme, yaşa ve gebeliğe göre değişir; raporunuzdaki aralık esastır.
Kılavuzlarda
- Cushing sendromu araştırmasında ilk basamak testler 24 saatlik idrarda serbest kortizol, gece geç saatte tükrük kortizolü ve gece deksametazon baskılama testidir; idrarda serbest kortizol için en az iki ayrı 24 saatlik toplama önerilir. (Endocrine Society 2008 Cushing Sendromu Tanı Kılavuzu (Nieman ve ark., J Clin Endocrinol Metab 2008))
- Gebelikte Cushing sendromu araştırmasında deksametazon baskılama testi yerine idrarda serbest kortizol önerilir; ancak gebeliğin ikinci ve üçüncü trimesterinde yalnızca üst sınırın yaklaşık üç katını aşan değerler anlamlı kabul edilir. (Endocrine Society 2008 Cushing Sendromu Tanı Kılavuzu (Nieman ve ark., J Clin Endocrinol Metab 2008))
Kılavuz eşikleri hekimin genel değerlendirmesine yön verir; kişisel yorum yerine geçmez.
Sık sorulan sorular
24 saatlik idrar nasıl toplanır?
Genellikle sabahki ilk idrar tuvalete yapılır, saat not edilir ve sonraki 24 saat boyunca tüm idrar kaba toplanır; ertesi sabah aynı saatteki idrar da eklenir. Laboratuvarın verdiği talimata uyun.
Adet döneminde 24 saatlik idrar toplanır mı?
Adet kanı örneğe karışabileceğinden bazı laboratuvarlar toplamanın adet dışındaki bir güne ertelenmesini önerebilir. Bu konuda laboratuvara ve hekiminize danışın.
Stres idrar kortizolünü yükseltir mi?
Evet, yoğun stres, uykusuzluk, ağır egzersiz ve depresyon hafif yükselmelere neden olabilir. Bu nedenle hekiminiz genellikle testi tekrarlar ve diğer testlerle birlikte değerlendirir.
Doğum kontrol hapı bu testi etkiler mi?
Östrojen, kanda kortizolü taşıyan proteinleri artırarak kan kortizolünü etkileyebilir; idrardaki serbest kortizol bundan çok daha az etkilenir. Yine de kullandığınız tüm hormon ilaçlarını hekiminize bildirin.
İlişkili testler
Kaynaklar
- Nieman LK ve ark. The Diagnosis of Cushing’s Syndrome: An Endocrine Society Clinical Practice Guideline. J Clin Endocrinol Metab 2008;93(5):1526–1540
- Fleseriu M ve ark. Consensus on diagnosis and management of Cushing’s disease: a guideline update. Lancet Diabetes Endocrinol 2021;9(12):847–875
- MedlinePlus: Cortisol urine test
- MedlinePlus: Cortisol Test
- Referans aralıkları: anlaşmalı, TS EN ISO 15189 akreditasyonuna sahip laboratuvarımız.
Önemli uyarılar
- Hiçbir test kendi başına teşhis yerine geçmez.
- Hiçbir test sonucu tek başına kesin kabul edilerek teşhis konmaz; özellikle ciddi durumlarda sonuç, destekleyici klinik ve laboratuvar kanıtlarıyla doğrulanır.
- Bu sayfadaki bilgilere dayanarak kendinizi sağlıklı ya da hasta olarak değerlendirmeyin; tedavi başlatmayın, kesmeyin veya ilaç dozunu değiştirmeyin.
- Tek bir ölçüm; açlık durumu, adet döngüsünün günü, gebelik, kullanılan ilaç ve takviyeler (ör. biotin), enfeksiyon veya numune koşulları nedeniyle olağan dışı çıkabilir. Hekiminiz gerekirse testi tekrarlatır.
- Şiddetli ağrı, yoğun kanama, bayılma, nefes darlığı gibi acil belirtilerde test sonucunu beklemeden 112'yi arayın.
Sonucunuzu uzman hekimimizle değerlendirin
Tahlil sonuçlarınızı belirtileriniz ve muayene bulgularınızla birlikte değerlendirmek için randevu alın.
Tıbbi içerik editörü: Op. Dr. Şükrü Sanus, Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı · Son güncelleme: 29.09.2026