Servikal Kapak

Nasıl çalışır

Kapak rahim ağzını fiziksel olarak kapatır. Emme ile yerinde kalır. Spermisit spermleri hareketsiz hale getirir. İkisi birlikte kullanılırsa etkinlik artar. Tek başına kapak yetersizdir. Çıkarıldığında etki hemen sona erer. Doğurganlık etkilenmez. Kapak CYBH’ye karşı koruma sağlamaz; kondom eklenmelidir.

Türler ve boyut

FemCap tipi üç boyutta bulunur:

• Küçük: Hiç gebe kalmamış kadınlar
• Orta: Gebe kalmış ama vajinal doğum yapmamış kadınlar
• Büyük: Vajinal doğum yapmış kadınlar

Boyut muayene ile belirlenir. Doğum, kilo değişimi veya cerrahi sonrası yeniden ölçü gerekir. SoftCare’de uygun boyut seçilir ve yerleştirme öğretilir.

Kimlere uygun

• Hormon kullanmak istemeyenler
• İlişki bazlı korunma tercih edenler
• RİA veya implant istemeyenler
• Emziren kadınlar
• Diyaframdan daha küçük bir bariyer isteyenler

Dikkat edilmesi gereken durumlar:

• Lateks veya spermisit alerjisi
• Rahim ağzı anomalisi veya CIN tedavisi bekleyenler
• Sık idrar yolu enfeksiyonu
• Doğum sonrası ilk 6 hafta
• Adet döneminde (toksik şok riski nedeniyle önerilmez)

CDC US MEC 2024’te servikal kapak çoğu durumda kategori 1’dir. Spermisit HIV riski yüksek ilişkilerde dikkatle kullanılır.

Yerleştirme

• Eller yıkanır.
• Kubbe içine ve kenara spermisit sürülür.
• Kapak iki parmak arasında sıkılır.
• Vajinaya itilir ve rahim ağzına oturtulur.
• Emme oluştuğu parmakla kontrol edilir.
• Rahim ağzının tamamen kapandığı doğrulanır.

İlişkiden 15 dakika ile 40 saat önce takılabilir. 2 saatten uzun süre geçmişse ek spermisit uygulanır. Yerleştirme pratik gerektirir. İlk seferde klinik kontrolü önerilir.

Süre kuralları

• İlişkiden sonra en az 6 saat yerinde kalır.
• Toplam süre 48 saati geçmez.
• Birden fazla ilişki olursa her seferinde ek spermisit uygulanır. Kapak çıkarılmaz.
• 6 saatten önce çıkarılırsa koruma azalır.
• 48 saatten uzun kalırsa toksik şok sendromu riski artar.

SoftCare’de süre kuralları yazılı verilir.

Çıkarma ve bakım

• Kayış veya kenar parmakla çekilir.
• Ilık su ve sabunla yıkanır.
• Kurutulur ve kutuda saklanır.
• Delik veya yırtık kontrol edilir.
• Yılda bir yenilenir. Doğum sonrası yeniden ölçü alınır.

Yağ bazlı kayganlaştırıcı silikonu bozabilir. Su bazlı ürün kullanılır.

Yan etkiler ve riskler

Sık görülenler:

• Vajinal tahriş veya yanma (spermisitten)
• İdrar yolu enfeksiyonu riski artışı
• Vajinal akıntı veya koku

Nadir riskler:

• Toksik şok sendromu (uzun süre bırakılırsa)
• Kapağın yerinden kayması
• Spermisite bağlı HIV bulaş riski artışı (sık kullanımda)

Tekrarlayan enfeksiyon varsa boyut kontrol edilir veya başka yöntem konuşulur. Ateş, döküntü, kusma veya baş dönmesi varsa kapak çıkarılır ve acil başvurulur.

Etkinlik

Doğum yapmamış kadınlar:

• Mükemmel kullanım: yaklaşık %91
• Tipik kullanım: yaklaşık %84

Vajinal doğum yapmış kadınlar:

• Mükemmel kullanım: yaklaşık %74
• Tipik kullanım: yaklaşık %68

Etkinliği düşüren durumlar:

• Spermisit kullanılmaması
• Yanlış yerleştirme
• 6 saatten önce çıkarma
• Delik veya yırtık
• Boyut uyumsuzluğu
• Vajinal doğum öyküsü

Kondom eklenirse hem gebelik hem CYBH riski azalır. Vajinal doğum yapmış kadınlarda diyafram daha etkili olabilir.

Diyafram ile fark

• Servikal kapak daha küçüktür ve rahim ağzına oturur.
• Diyafram daha büyüktür ve vajina duvarına yaslanır.
• Kapak 48 saate kadar kalabilir; diyafram genellikle 24 saat.
• Kapak vajinal doğum sonrası daha az etkilidir.
• Her ikisi de spermisit gerektirir ve CYBH koruması sağlamaz.

SoftCare’de hangisinin uygun olduğu doğum öyküsü ve tercihe göre kararlaştırılır.

Altın RİA ve diğer yöntemlerle fark

SoftCare’de altın RİA önceliklidir. Servikal kapak şu durumlarda tercih edilebilir:

• Hormon kullanmak istemeyen hasta
• İlişki bazlı korunma isteyen hasta
• RİA istemeyen hasta

Altın RİA unutma riski taşımaz ve çok daha etkilidir. Kondom CYBH koruması sağlar. Servikal kapak sadece gebeliğe karşı bariyerdir. CYBH koruması yoktur. Karar hormon tercihi, doğum öyküsü ve uyum kapasitesine göre verilir.

Takip

• İlk yerleştirmede boyut ve yerleştirme öğretimi
• Doğum veya kilo değişimi sonrası yeniden ölçü
• Yıllık kontrol
• Tekrarlayan enfeksiyonunda değerlendirme
• CYBH riski varsa test

SoftCare’de kapak başlanan hastalara yerleştirme pratiği ve yazılı süre kuralları verilir.

SoftCare’de yaklaşım

SoftCare Clinic’de servikal kapak değerlendirmesi jinekolojik muayene ve boyut seçimi ile başlar. Altın RİA öncelikli önerilir; hormon istemeyen veya ilişki bazlı korunma isteyen hastalarda kapak konuşulur. Uygun boyut seçilir. Yerleştirme öğretilir. Süre kuralları yazılı verilir. Vajinal doğum öyküsü varsa etkinlik farkı açıkça anlatılır. Tekrarlayan enfeksiyon veya uyum sorunu varsa başka yöntem önerilir. CYBH riski varsa kondom ve test önerilir.

Randevu: +90 212 241 30 10 · softcareclinic.com

Kaynakça

• 1. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). U.S. Medical Eligibility Criteria for Contraceptive Use, 2024.
• 2. Cleveland Clinic. Cervical Cap.
• 3. WebMD. Cervical Cap (FemCap).
• 4. NHS inform. Cap.
• 5. Trussell J. Contraceptive failure in the United States. Contraception. 2011;83(5):397–404.
• 6. Gallo MF, et al. Cervical cap versus diaphragm for contraception. Cochrane Database Syst Rev.
• 7. T.C. Sağlık Bakanlığı. Gebeliği Önleyici Yöntemler.
• Not: Süre kuralları ve boyut seçimi kapak tipine göre değişebilir. SoftCare’de altın RİA önceliklidir; servikal kapak seçilmiş hastalarda konuşulur. Bu kaynakça bilgilendirme amaçlıdır.

Künye, SoftCare’in o metni yazdığı anlamına gelmez.

Tıbbi hekim onayı: Op. Dr. Şükrü Sanus, Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı · Son tıbbi inceleme: 2 Ekim 2026