Sadece Progestin Hap

Nasıl çalışır

Progestin servikal mukusu kalınlaştırarak sperm geçişini zorlaştırır. Endometriyum incelir. Norethindrone ve norgestrel formlarında yumurtlama baskılanması döngülerin yaklaşık yarısında görülür. Desogestrel ve drospirenone formlarında yumurtlama baskılanması daha yüksektir. Etki düzenli kullanıma bağlıdır. Bırakıldığında doğurganlık genellikle hızlı geri döner. Hap CYBH’ye karşı koruma sağlamaz; kondom eklenmelidir.

Türler ve zamanlama penceresi

• Norethindrone veya norgestrel: 3 saatlik pencere. Aynı saatten 3 saatten fazla geç alınırsa unutulmuş sayılır. 48 saat düzenli kullanım sonrası mukus etkisi oturur.
• Desogestrel (75 mcg): 12 saatlik pencere. Daha esnektir. Yumurtlamayı daha güçlü baskılar.
• Drospirenone: 24 saatlik pencere. 24 aktif + 4 plasebo şema. Antimineralokortikoid etki yapar; potasyum takibi gerekebilir.

SoftCare’de hap türü hasta uyumuna göre seçilir. Sık unutan hastalarda desogestrel veya drospirenone tercih edilir. Norethindrone kullananlara alarm önerilir.

Kimlere uygun

• Emziren kadınlar
• Östrojen kullanamayanlar (migren aura, tromboz öyküsü, 35 yaş üstü sigara)
• Kombine hapta yan etki yaşayanlar
• Emzirme döneminde süt miktarını korumak isteyenler
• Doğum sonrası erken dönemde başlamak isteyenler

Kontrendikasyonlar:

• Aktif meme kanseri
• Açıklanamayan vajinal kanama
• Ciddi karaciğer hastalığı
• Bilinen tromboz (bazı formlarda dikkat)
• Drospirenone için hiperkalemi veya böbrek yetmezliği

CDC US MEC 2024’te sadece progestin haplar birçok durumda kategori 1 veya 2’dir. Kombine hapa göre kontrendikasyon daha azdır.

Başlama kuralları

• Adetin herhangi bir gününde başlanabilir; gebelik dışlanmalıdır.
• Adetin ilk 5 günü içinde başlanırsa hemen etkilidir.
• Diğer zamanlarda ilk 48 saat (norethindrone) veya 7 gün (diğer formlar) kondom kullanılır.
• Emzirme döneminde doğumdan 3–6 hafta sonra başlanabilir; süt miktarını etkilemez.
• Düşük veya kürtaj sonrası aynı gün başlanabilir.

Başlamadan önce tansiyon ve ilaç listesi sorgulanır. Drospirenone başlanacaksa potasyum düzeyi kontrol edilebilir. İlk 3 ay kanama değişimi anlatılır.

Unutma yönetimi

Norethindrone veya norgestrel (3 saat pencere):

• 3 saatten fazla geç alınırsa unutulmuş sayılır.
• Hatırlayınca alınır.
• Sonraki hap normal saatinde alınır.
• Sonraki 48 saat kondom kullanılır.
• Son 5 günde ilişki varsa acil kontrasepsiyon düşünülür.

Desogestrel (12 saat pencere):

• 12 saatten fazla geç alınırsa unutulmuş sayılır.
• Hatırlayınca alınır.
• Sonraki 48 saat kondom kullanılır.

Drospirenone (24 saat pencere):

• 24 saatten fazla geç alınırsa unutulmuş sayılır.
• Hatırlayınca alınır.
• Sonraki 7 gün kondom kullanılır.

Kusma veya ishal olursa (hap alındıktan sonra 3 saat içinde) aynı gün ek hap alınır ve 48 saat kondom kullanılır. SoftCare’de unutma durumunda yazılı talimat verilir.

Kanama değişimi

En sık yan etki kanama düzeninin değişmesidir. Olasılıklar:

• Düzensiz lekelenme
• Sık kanama
• Seyrek kanama
• Amenore

Önceden tahmin etmek zordur. İlk 3–6 ay daha belirgindir. Birçok kadında zamanla azalır. Kanama rahatsız ediciyse geçici tedavi veya hap değiştirme konuşulabilir. Ağır veya devam eden kanamada gebelik, enfeksiyon ve servikal patoloji dışlanır. Amenore gebelik anlamına gelmez; şüphe varsa test yapılır.

Yan etkiler

Sık görülenler:

• Düzensiz kanama
• Baş ağrısı
• Akne
• Meme hassasiyeti
• Ruh hali değişikliği
• Yumurtalık kisti (çoğu kendiliğinden geriler)

Nadir riskler:

• Tromboz (kombine hapa göre çok daha düşük)
• Ektopik gebelik (mutlak risk düşük)
• Karaciğer etkisi (nadir)

Göğüs ağrısı, nefes darlığı, bacak şişliği veya ani baş ağrısı varsa hap bırakılır ve acil başvurulur. Drospirenone kullananlarda potasyum yüksekliği belirtisi (kas güçsüzlüğü, çarpıntı) izlenir.

Emzirme

Sadece progestin hap emzirme döneminde tercih edilir. Süt miktarını ve bebek gelişimini etkilemez. Doğumdan 3–6 hafta sonra başlanabilir. Erken başlama süt miktarını azaltmaz. SoftCare’de emziren hastalara desogestrel veya norethindrone önerilir; drospirenone potasyum açısından değerlendirilir.

Altın RİA ve diğer yöntemlerle fark

SoftCare’de altın RİA önceliklidir. Sadece progestin hap şu durumlarda tercih edilebilir:

• Emziren ve RİA istemeyen hasta
• Östrojen kullanamayan ve günlük hapı kabul eden hasta
• Kısa süreli korunma planı

Altın RİA hormonsuzdur ve unutma riski yoktur. Kombine hap östrojen içerir ve tromboz riski daha yüksektir. İmplant ve hormonlu RİA unutma riski taşımaz. Sadece progestin hap zamanlama açısından en hassas yöntemdir. CYBH koruması yoktur; kondom eklenmelidir. Karar emzirme durumu, unutma riski ve tromboz öyküsüne göre verilir.

İlaç etkileşimleri

Bazı ilaçlar hap etkinliğini azaltabilir:

• Rifampisin
• Bazı antiepileptikler (karbamazepin, fenitoin)
• St John’s wort
• Bazı HIV ilaçları

Bu ilaçları kullananlarda ek korunma veya LARC tercih edilir. SoftCare’de ilaç listesi sorgulanır.

Takip

• İlk 3 ay kanama ve yan etki kontrolü
• Yıllık jinekolojik muayene
• Smear ve HPV taraması rutin devam eder
• Unutma sık ise LARC’a geçiş konuşulur
• Drospirenone kullananlarda potasyum takibi

SoftCare’de hap başlanan hastalara zamanlama penceresi ve unutma talimatı yazılı verilir.

SoftCare’de yaklaşım

SoftCare Clinic’de sadece progestin hap değerlendirmesi jinekolojik öykü, emzirme durumu ve ilaç listesi ile başlar. Altın RİA öncelikli önerilir; emziren veya östrojen kullanamayan hastalarda mini hap konuşulur. Hap türü (norethindrone, desogestrel, drospirenone) uyum ve potasyum durumuna göre seçilir. Zamanlama penceresi yazılı verilir. İlk 3 ay kontrol planlanır. Unutma sık ise LARC’a geçiş konuşulur. CYBH riski varsa kondom ve test önerilir.

Randevu: +90 212 241 30 10 · softcareclinic.com

Kaynakça

• 1. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). U.S. Selected Practice Recommendations for Contraceptive Use, 2024 – Progestin-Only Pills.
• 2. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). U.S. Medical Eligibility Criteria for Contraceptive Use, 2024.
• 3. NHS. The progestogen-only pill.
• 4. American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG). Progestin-Only Hormonal Birth Control: Pill and Injection.
• 5. UpToDate. Progestin-only pills.
• 6. Drugs and Lactation Database (LactMed). Desogestrel and Drospirenone.
• 7. T.C. Sağlık Bakanlığı. Gebeliği Önleyici Yöntemler.
• Not: Zamanlama pencereleri ve unutma kuralları hap türüne göre değişir. SoftCare’de altın RİA önceliklidir; sadece progestin hap seçilmiş hastalarda konuşulur. Bu kaynakça bilgilendirme amaçlıdır.

Künye, SoftCare’in o metni yazdığı anlamına gelmez.

Tıbbi hekim onayı: Op. Dr. Şükrü Sanus, Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı · Son tıbbi inceleme: 2 Ekim 2026